ब्राजिलमा लुलाको ऐतिहासिक पुनरागमन, तर शासन सञ्चालनमा चुनौतीको चाङ

ब्राजिलका राष्ट्रपति लुइज इनासियो लुला दा सिल्भाले चौथो पटक राष्ट्रपतीय निर्वाचन जित्दै देशको राजनीतिक इतिहासमा नयाँ कीर्तिमान कायम गरेका छन्। ल्याटिन अमेरिकी राजनीतिमा समेत महत्त्वपूर्ण मानिएको उनको यो पुनरागमनले वामपन्थी राजनीतिमा लुलाको प्रभावलाई थप बलियो बनाएको छ। यद्यपि, निर्वाचनमा सफलता हासिल गरे पनि आगामी कार्यकालमा संसद्मा दक्षिणपन्थी दलहरूको बलियो उपस्थिति, आर्थिक दबाब र सुरक्षा चुनौती उनका लागि प्रमुख बाधा बन्ने देखिन्छ।

दक्षिणपन्थी उम्मेदवार फ्लाभियो बोल्सोनारोलाई पराजित गरेका लुलाले सन् २०२२ को निर्वाचनमा तत्कालीन राष्ट्रपति जेयर बोल्सोनारोलाई हराएर सत्ता पुनः प्राप्त गरेका थिए। यसपटकको निर्वाचनमा पहिलो चरणपछि आफ्नो समर्थन विस्तार गर्दै उनले दोस्रो चरणमा उल्लेखनीय सफलता हासिल गरे। सन् १९८५ मा ब्राजिलमा प्रजातन्त्र पुनःस्थापना भएयता पहिलो चरणमा पछि परेर पनि दोस्रो चरणमा विजय हासिल गर्ने उम्मेदवारका रूपमा उनको पुनरागमनलाई ऐतिहासिक मानिएको छ।

पहिलो र दोस्रो चरणको मतदानबीचको तीन सातामा लुलाले एक करोडभन्दा बढी थप मत प्राप्त गरे। त्यस अवधिमा उनका प्रतिद्वन्द्वी फ्लाभियोले करिब ३६ लाख मत थप्न सके। यसले लुलालाई अघिल्लो निर्वाचनको तुलनामा समेत फराकिलो मतान्तरसहित विजय हासिल गर्न मद्दत गर्‍यो।

लुलाको सफलताले ल्याटिन अमेरिकाका कतिपय देशमा दक्षिणपन्थी राजनीति बलियो भइरहेका बेला क्षेत्रीय वामपन्थी नेतृत्वमा उनको स्थानलाई थप सुदृढ बनाएको छ। तर निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भएपछि फ्लाभियोले त्यसलाई स्वीकार गर्न अस्वीकार गर्दै कानुनी चुनौती दिने घोषणा गरे। उनले सर्वोच्च सङ्घीय अदालतका न्यायाधीश क्रिस्टियानो जानिनले मतदानको समय दुई घण्टा थप्ने निर्णयमाथि प्रश्न उठाउँदै त्यसको प्रयोगमा समानता नभएको दाबी गरे। उनका अनुसार यस्तो परिस्थितिमा निर्वाचन परिणामलाई मान्यता दिन कठिन हुन्छ।

यद्यपि, फ्लाभियोको असन्तुष्टिले लुलाका समर्थकहरूको उत्साहमा खासै असर पारेन। तर निर्वाचनमा पराजित भए पनि दक्षिणपन्थी शक्तिहरूको राजनीतिक प्रभाव कायमै रहेकाले नयाँ सरकारका लागि नीति निर्माण र कार्यान्वयन सहज नहुने देखिएको छ।

लुलाको विजयका मुख्य आधार

लुलाको जितमा क्षेत्रीय मतपरिवर्तन, मतदाताको बढ्दो सहभागिता र डिजिटल प्रचार अभियानले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेले। ब्राजिलको दोस्रो ठूलो मतदाता सङ्ख्या रहेको मिनास गेराइस राज्यमा उनले पहिलो चरणको तुलनामा उल्लेखनीय सुधार गर्दै करिब पाँच लाख ९० हजार मतले पछाडि रहेको अवस्थालाई उल्ट्याएर करिब ९९ हजार मतको अग्रता बनाए। यसले दुई उम्मेदवारबीचको मतान्तरमा झन्डै ६ लाख ९० हजार मतको परिवर्तन ल्यायो।

सन् १९८९ यताका प्रत्यक्ष राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा विजयी उम्मेदवारलाई समर्थन गर्दै आएको मिनास गेराइसको परिणाम यसपटक पनि राष्ट्रिय नतिजासँग मेल खायो। फ्लाभियोले साओ पाउलो र रियो दि जेनेरियो राज्यमा आफ्नो अग्रता कायम राखे पनि लुलाले ती राज्यका राजधानी सहरमा जित हासिल गरे। उनले रियो दि जेनेरियो सहरमा पहिलो चरणको नतिजासमेत उल्ट्याए।

उत्तरपूर्वी ब्राजिलका नौवटै राज्यमा लुलाले हासिल गरेको समर्थनले उनको विजयलाई थप बलियो बनायो। पहिलो चरणमा २१.०८ प्रतिशत रहेको मतदान नगर्ने दर दोस्रो चरणमा घटेर करिब १९.२ प्रतिशतमा झर्‍यो। यससँगै झन्डै ३० लाख थप मतदाता मतदानमा सहभागी भए।

थप मतदाताको सहभागितालाई पूर्ण रूपमा लुलाको पक्षमा आएको मत भन्न नसकिए पनि पहिलो चरणमा मतदान नगरेका नागरिकलाई दोस्रो चरणमा मतदान केन्द्रसम्म ल्याउनु उनको अभियानका लागि महत्त्वपूर्ण साबित भयो। पहिलो चरणमा दुई उम्मेदवारबीचको मतान्तर २२ लाखभन्दा केही बढी मात्र थियो।

लुलाले पहिलो चरणपछि डिजिटल माध्यमबाट प्रचारप्रसारलाई तीव्र बनाए। सामाजिक सञ्जाल र मोबाइल फोनमार्फत समर्थकसँग सम्पर्क विस्तार गर्नुका साथै आफ्ना पक्षमा रहेका मतदातालाई मतदान केन्द्रसम्म पुर्‍याउने प्रयास गरे। अनिर्णीत मतदातालाई आकर्षित गर्नु र समर्थकलाई मतदानमा सहभागी गराउनु उनको अभियानका प्रमुख प्राथमिकता बने।

मतदाताको दैनिक जीवनसँग जोडिएका आर्थिक विषयलाई पनि उनले चुनावी अभियानमा प्राथमिकता दिए। साना उद्यमीका लागि करयोग्य आयको सीमा बढाउने विधेयक प्रमाणीकरण गर्नु, उपभोक्ताको ऋण पुनर्संरचनाका योजना अघि सार्नु र अनलाइन बेटिङको विस्तारप्रति कडा धारणा राख्नु उनका कदममध्ये थिए। अनलाइन बेटिङका कारण परिवारहरू ऋणको भारमा परेको विषयलाई उनले महत्त्व दिएका थिए।

सुरक्षाको विषयमा समेत लुलाले आफ्नो परम्परागत वामपन्थी राजनीतिक अडानभन्दा कडा दृष्टिकोण अपनाउने सङ्केत दिए। गम्भीर अपराधमा संलग्न व्यक्तिको आपराधिक दायित्व निर्धारण गर्ने उमेर घटाउने प्रस्तावलाई समर्थन गर्दै उनले अपराध नियन्त्रणसम्बन्धी जनचासोलाई सम्बोधन गर्ने प्रयास गरे।

संसद्मा दक्षिणपन्थी बहुमत मुख्य चुनौती

निर्वाचन जिते पनि लुलाका लागि सरकार सञ्चालनको सबैभन्दा ठूलो चुनौती संसद्मा आवश्यक समर्थन जुटाउनु हुनेछ। तल्लो सदनका कुल ५१३ सिटमध्ये दक्षिणपन्थी दलहरूले ३०३ सिटमा प्रभाव कायम गर्नेछन्। वामपन्थी दलसँग १२४ र केन्द्रवादी दलसँग ८६ सिट रहने विवरणले संसद्मा लुलाको पक्ष कमजोर रहेको देखाउँछ।

माथिल्लो सदनमा पनि दक्षिणपन्थी दलहरूको झन्डै दुईतिहाइ उपस्थिति रहनेछ। यसले लुलाले अघि सार्ने विधेयक पारित गर्न र सरकारका प्राथमिकता कार्यान्वयन गर्न अन्य राजनीतिक शक्तिसँग सहकार्य गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गर्नेछ।

राज्य सरकारको संरचनामा पनि रूढिवादी दलहरूको प्रभाव बलियो छ। फ्लाभियो बोल्सोनारोको लिबरल पार्टीले पाँच राज्यमा गभर्नर पद जितेको छ भने रिपब्लिकन्स र प्रोग्रेसिभ पार्टीले चार–चार राज्यमा सफलता हासिल गरेका छन्। लुलाको वर्कर्स पार्टीले भने चार राज्यमा मात्र जित निकालेको छ। सोसल डेमोक्रेटिक पार्टीले थप पाँच राज्यमा विजय हासिल गरेको छ।

राज्य सरकारसँग समन्वय नगरी राष्ट्रिय नीतिहरू कार्यान्वयन गर्न कठिन हुने भएकाले लुलाले गभर्नर तथा विभिन्न दलका नेतासँग सहकार्य र समझदारी कायम गर्नुपर्नेछ।

विजयपछि सम्बोधन गर्दै लुलाले निर्वाचनमा प्रतिस्पर्धा गरेका भए पनि अब सबै नागरिकका लागि शासन गर्नुपर्ने धारणा व्यक्त गरेका थिए। उनले संसद्को संरचना जनताले निर्धारण गरेको उल्लेख गर्दै त्यसैसँग सहकार्य गरेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाए।

अर्थतन्त्र र महँगीको दबाब

लुलाको नयाँ कार्यकालको अर्को महत्त्वपूर्ण चुनौती नागरिकको जीवनस्तरमा प्रत्यक्ष सुधार ल्याउनु हुनेछ। चुनावी अभियानका क्रममा अर्थतन्त्रप्रतिको असन्तुष्टि उनको जनसमर्थनमा प्रभाव पार्ने प्रमुख विषय बनेको थियो।

मुद्रास्फीति घट्दैमा बजारमा वस्तु तथा सेवाको मूल्य पुरानै अवस्थामा नफर्किने भएकाले सर्वसाधारणले महँगीको भार अझै महसुस गर्नुपर्ने अवस्था रहन सक्छ। रोजगारीमा सुधार भए पनि परिवारमाथिको ऋण र घरायसी खर्चको दबाब कम गर्न थप प्रयास आवश्यक हुनेछ।

सरकारी ऋण, बजेट घाटा र उच्च ब्याजदरले सार्वजनिक खर्च विस्तार गर्ने क्षमतामा सीमा लगाउनेछन्। सामाजिक सहायता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिँदै चुनावी प्रतिबद्धता पूरा गर्न आवश्यक स्रोत जुटाउनु सरकारका लागि कठिन काम हुनेछ।

यसका साथै, करको भार कसरी बाँड्ने र कुन क्षेत्रमा सरकारी खर्च घटाउने भन्ने विषयमा संसद्सँग सहमति जुटाउनुपर्नेछ। दक्षिणपन्थी दलहरूको बलियो उपस्थितिका कारण आर्थिक नीतिमा सम्झौता र वार्ता लुलाका लागि अपरिहार्य बन्ने देखिन्छ।

सुरक्षा नीति र उत्तराधिकारीको प्रश्न

ब्राजिलमा अपराध नियन्त्रण र सार्वजनिक सुरक्षाको विषय पनि नयाँ सरकारका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती हुनेछ। दक्षिणपन्थी दलहरूले लामो समयदेखि कडा सुरक्षा नीतिलाई आफ्नो प्रमुख एजेन्डा बनाउँदै आएका छन्। यसले लुलामाथि पनि अपराध नियन्त्रणका लागि प्रभावकारी कदम चाल्नुपर्ने दबाब बढाउनेछ।

चुनावी अभियानको अन्तिम चरणमा लुलाले गम्भीर अपराधका लागि आपराधिक दायित्वको उमेर १६ वर्षमा झार्ने विषयमा सकारात्मक सङ्केत दिएका थिए। तर उक्त सङ्केतलाई उनले आगामी कार्यकालमा ठोस नीतिमा रूपान्तरण गर्छन् वा गर्दैनन् भन्ने स्पष्ट हुन बाँकी छ।

यससँगै वामपन्थी राजनीतिमा आफ्नो प्रभाव कायम राख्दै भविष्यका लागि सक्षम उत्तराधिकारी तयार पार्नु पनि लुलासामु रहेको दीर्घकालीन चुनौती हो। उनको व्यक्तिगत लोकप्रियता र राजनीतिक नेतृत्वले निर्वाचनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको भए पनि पार्टीको भविष्यलाई स्थिर बनाउन नयाँ नेतृत्व विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता देखिन्छ।

समग्रमा, लुलाको चौथो राष्ट्रपतीय विजय ब्राजिलको राजनीतिमा ऐतिहासिक उपलब्धि भए पनि त्यसलाई प्रभावकारी शासनमा रूपान्तरण गर्नु उनको वास्तविक परीक्षा हुनेछ। संसद्मा सीमित समर्थन, दक्षिणपन्थी शक्तिको प्रभाव, आर्थिक दबाब र सुरक्षा चुनौतीबीच नागरिकका अपेक्षा पूरा गर्न उनले व्यापक राजनीतिक सहकार्य र व्यावहारिक नीतिमा जोड दिनुपर्नेछ।