करिब चार फिट चौडाइका यी भूमिगत पाइपलाइनभित्र सैनिकहरूले कैयौँ हप्तादेखि दुई महिनासम्म बिताउनुपर्ने अवस्था छ। कुनै समय रुसबाट युरोपका विभिन्न देशमा प्राकृतिक ग्यास पुर्याउन प्रयोग हुने पाइपलाइन अहिले युक्रेनी सैनिकका लागि सुरक्षित आवागमन र आवश्यक सामग्री ओसारपसार गर्ने माध्यम बनेका छन्।
पहिले रुसी सेनाले प्रयोग गरेका थिए पाइपलाइन
युक्रेनको कुपियान्स्क क्षेत्रमा पुराना ग्यास पाइपलाइनको करिब १२९ किलोमिटर लामो सञ्जाल रहेको छ। गत वर्षको अन्त्यतिर रुसी सैनिकहरूले यही भूमिगत मार्ग प्रयोग गरेर कुपियान्स्क क्षेत्रमा प्रवेश गरेका थिए।
रुसी सेनाले पाइपलाइन प्रयोग गरेको घटनापछि युक्रेनी सेनाले पनि भूमिगत संरचनालाई आफ्नो सैन्य गतिविधिमा उपयोग गर्ने योजना बनाएको थियो।
यसका लागि युक्रेनको नेसनल गार्डअन्तर्गतको एक जासुसी इकाइले पुराना पाइपलाइनको नक्सा संकलन गरेको थियो। साथै, ती पाइपलाइन निर्माणमा संलग्न रहिसकेका ग्यास क्षेत्रका अनुभवी प्राविधिकहरूको सहयोग लिइएको थियो।
पाइपलाइनभित्र सैनिकलाई बस्न र आवतजावत गर्न सहज बनाउन हावा प्रवाहको व्यवस्था मिलाउनु प्रमुख चुनौती बनेको थियो। त्यसका लागि भेन्टिलेसन प्रणाली जडान गरिएको थियो।
भूमिगत मार्गबाटै पुग्छ खाना र गोलाबारुद
युक्रेनी सैनिकसम्म आवश्यक खाद्यान्न, गोलाबारुद तथा अन्य सामग्री पुर्याउन पनि पुराना पाइपलाइन प्रयोग भइरहेका छन्। यसका लागि साना विद्युतीय सवारीसाधन उपयोग गरिन्छ।
दिनको समयमा यस्ता सवारीसाधनमार्फत सैनिकहरू बसेको स्थानसम्म अत्यावश्यक सामग्री पुर्याइन्छ। राति भने सुरुङ निर्माणका क्रममा निस्किएको माटो भरिएका बोरा बाहिर निकाल्ने काम गरिन्छ।
ड्रोनको निगरानीका कारण सैनिकहरूलाई दिनको समयमा बाहिर निस्कन जोखिमपूर्ण हुन्छ। त्यसैले उनीहरू राति सीमित समयका लागि मात्रै भूमिगत आश्रयबाट बाहिर आउने गरेका छन्।
साँघुरो पाइपभित्र कष्टकर दैनिकी
भूमिगत पाइपलाइनमा बस्नु सैनिकका लागि निकै कठिन अनुभव बनेको छ। करिब चार फिट चौडा संरचनाभित्र सहज रूपमा उभिएर हिँड्नसमेत सम्भव हुँदैन। सैनिकहरू निहुरिएर वा घुँडाको सहारामा घिस्रिँदै आवतजावत गर्नुपर्ने अवस्थामा छन्।
पाइपलाइनभित्र सूर्यको प्रकाश पुग्दैन भने प्राकृतिक रूपमा ताजा हावा आउने अवस्था पनि हुँदैन। शौचालयको सुविधा नहुँदा सैनिकहरूले प्लास्टिकका झोला र बोतल प्रयोग गरेर दिसापिसाबको व्यवस्थापन गर्नुपर्छ।
त्यसमाथि पाइपभित्र बाँकी रहेका ग्यासका अवशेष, धुलो र पर्याप्त हावाको अभावले स्वास्थ्य तथा सुरक्षासम्बन्धी जोखिम थपिएको छ।
भूमिगत मार्ग सैनिकको आवागमन र सामग्री आपूर्तिका लागि मात्रै नभई उद्धार कार्यमा पनि प्रयोग भइरहेको छ। घाइते सैनिकलाई बाहिर निकाल्न तथा युद्धमा ज्यान गुमाएका सैनिकका शव बाहिर ल्याउनसमेत यही बाटो उपयोग गरिन्छ।
थर्मल क्यामेरासहितका ड्रोनले बढायो जोखिम
रुसी सेनाले प्रयोग गर्ने ड्रोन र थर्मल इमेजिङ प्रविधिका कारण खुला क्षेत्रमा सैनिकको गतिविधि लुकाउन कठिन भएको छ।
थर्मल इमेजिङ उपकरणले मानिसको शरीरबाट निस्कने ताप पहिचान गर्न सक्ने भएकाले ड्रोनमार्फत सैनिकको उपस्थिति पत्ता लगाउन सकिन्छ। यसले युद्धमैदानमा खुला रूपमा हिँडडुल गर्ने मात्र होइन, लुकेर स्थान परिवर्तन गर्ने कामसमेत जोखिमपूर्ण बनाएको छ।
यही चुनौतीलाई ध्यानमा राख्दै युक्रेनले सैन्य केन्द्र, निगरानी चौकी र सामग्री भण्डारणस्थललाई भूमिगत मार्गमार्फत जोड्ने सम्भावनाबारे अध्ययन गरिरहेको छ।
पुराना ग्यास पाइपलाइनको प्रयोगले युद्धको बदलिँदो स्वरूपलाई पनि देखाएको छ। आधुनिक ड्रोन निगरानी र आक्रमणबाट जोगिन युक्रेनी सैनिकहरू वर्षौँ पुराना औद्योगिक संरचनालाई भूमिगत आश्रयका रूपमा उपयोग गरिरहेका छन्।