तर विपक्षी गठबन्धनका अधिकांश दलले सरकार गठनका लागि अरब राजनीतिक शक्तिसँग साझेदारी गर्ने सम्भावनाप्रति असहमति जनाएका छन्। विशेषगरी राष्ट्रिय सुरक्षा, अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्ध र इजरायल–प्यालेस्टाइन द्वन्द्वका विषयमा उनीहरूबीच मतभेद देखिएको छ।
इजरायलको राजनीतिमा अरब दलहरूको प्रभाव बढ्दै जानुलाई पछिल्लो निर्वाचनको महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ। राआम इस्लामिक विचारधारामा आधारित पार्टी हो भने जोइन्ट लिस्ट वामपन्थी तथा प्यालेस्टिनी राष्ट्रवादी धारका विभिन्न राजनीतिक समूहको गठबन्धन हो।
जोइन्ट लिस्टका घटक दल र उनीहरूको राजनीतिक धारणा
जोइन्ट लिस्टमा हदाश, बलाद र ताल गरी तीनवटा राजनीतिक समूह आबद्ध छन्। यी दलले इजरायलका अरब नागरिकको अधिकार, समानता र प्यालेस्टिनी राज्य स्थापनाका विषयलाई प्राथमिकता दिँदै आएका छन्।
हदाश
हदाश अरब र यहूदी दुवै समुदायको सहभागिता रहेको वामपन्थी राजनीतिक समूह हो। यसको पूरा नाम ‘डेमोक्रेटिक फ्रन्ट फर पिस एन्ड इक्वालिटी’ अर्थात् शान्ति तथा समानताका लागि लोकतान्त्रिक मोर्चा हो। सन् १९७७ मा स्थापना भएको यस पार्टीले इजरायललाई सन् १९६७ अघिको सीमामा फर्काउनुपर्ने तथा वेस्ट बैंक, गाजा र गोलान हाइट्सबाट इजरायली सेना फिर्ता हुनुपर्ने धारणा राख्दै आएको छ।
पार्टीले प्यालेस्टिनी जनताको आत्मनिर्णयको अधिकार र स्वतन्त्र राज्य स्थापनाको समर्थन गर्छ। साथै, प्यालेस्टिनी शरणार्थी समस्याको समाधान संयुक्त राष्ट्रसङ्घका प्रस्तावअनुसार हुनुपर्ने माग गर्दै आएको छ।
हदाशले इजरायलका अरब नागरिकलाई राजनीतिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक रूपमा समान अधिकारसहित राष्ट्रिय अल्पसंख्यकको मान्यता दिनुपर्ने पक्षमा आवाज उठाउँदै आएको छ। सैन्य खर्च कटौती, कब्जा गरिएका क्षेत्रमा इजरायली बस्ती विस्तारका लागि दिइने आर्थिक सहयोग रोक्नुपर्ने तथा महिला समानतासम्बन्धी कानुनी व्यवस्था बलियो बनाउनुपर्ने पनि यसका प्रमुख एजेन्डा हुन्।
यस पार्टीका नेताहरूले सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमास नेतृत्वको समूहले इजरायलमाथि गरेको आक्रमणको आलोचना गरेका थिए। हदाशका पूर्वअध्यक्ष आयमन ओदेहले उक्त घटनालाई हमासको घातक आक्रमणका रूपमा व्याख्या गरेका थिए। उनका उत्तराधिकारी युसेफ जबारिन मानव अधिकारसम्बन्धी कानुनका जानकार हुन्। उनले नेतन्याहुको सरकारलाई सत्ताबाट हटाउनु आफ्नो दलको प्रमुख राजनीतिक प्राथमिकता रहेको बताएका छन्।
बलाद
बलाद प्यालेस्टिनी राष्ट्रवादी विचारधारामा आधारित राजनीतिक दल हो। यसको पूरा नाम ‘नेसनल डेमोक्रेटिक एसेम्ब्ली’ हो। सन् १९९० को दशकको मध्यतिर स्थापना भएको यस पार्टीले इजरायललाई यहूदी समुदायमा मात्र सीमित नभई सबै नागरिकको समान राज्यका रूपमा विकास गर्नुपर्ने धारणा राख्छ।
बलादले पनि सन् १९६७ अघिको सीमामा फर्किनुपर्ने र अरब नागरिकलाई राष्ट्रिय अल्पसंख्यकका रूपमा मान्यता दिनुपर्ने माग गर्दै आएको छ। साथै, अरब समुदायले आफ्नो शैक्षिक पाठ्यक्रम आफैँ विकास गर्न पाउने गरी शिक्षा प्रणालीमा स्वायत्तता हुनुपर्ने उसको धारणा छ।
यस पार्टीका संस्थापक आज्मी बिशारामाथि सन् २००७ मा हिजबुल्लाहका लागि जासुसी गरेको आरोप इजरायली अधिकारीहरूले लगाएका थिए। बिशाराले भने उक्त आरोप अस्वीकार गरेका थिए। त्यसपछि उनी कतारमा बस्दै आएका छन्।
बलादकी पूर्व सांसद हानिन जुआबी सन् २०१० मा गाजाको समुद्री नाकाबन्दी तोड्ने प्रयासमा संलग्न टर्किस पानीजहाजको टोलीमा सहभागी भएपछि विवादमा परेकी थिइन्। त्यस घटनापछि सन् २०११ मा उनलाई नेसेटको बहसमा सहभागी हुन अस्थायी प्रतिबन्ध लगाइएको थियो।
पार्टीका वर्तमान अध्यक्ष सामी अबु शहादेहले सन् २०२३ अक्टोबर ७ को हमास आक्रमणबारे दिएको अभिव्यक्तिका कारण आलोचना र कानुनी छानबिनको सामना गर्नुपरेको थियो। पछि उनले उक्त आक्रमणको निन्दा गरेका थिए। इजरायली सर्वोच्च अदालतमा उनको उम्मेदवारीको योग्यताबारे समेत प्रश्न उठेपछि उनले पछिल्लो निर्वाचनका लागि पार्टीको उम्मेदवार सूचीबाट आफ्नो नाम फिर्ता लिएका थिए।
ताल
ताल पार्टीको नेतृत्व अहमद टिबीले गर्दै आएका छन्। यसको पूरा नाम ‘अरब मुभमेन्ट फर चेन्ज’ अर्थात् परिवर्तनका लागि अरब आन्दोलन हो। टिबी दुई दशकभन्दा बढी समयदेखि इजरायली संसद् नेसेटमा सक्रिय छन्।
सन् १९९० को दशकको मध्यतिर स्थापना भएको यस पार्टीले स्वतन्त्र प्यालेस्टिनी राज्यको स्थापनाका साथै इजरायललाई सन् १९६७ अघिको सीमामा फर्काउनुपर्ने माग गर्दै आएको छ। इजरायलका अरब समुदायमा देखिएको आपराधिक गतिविधि नियन्त्रण गर्नुपर्ने विषयलाई पनि पार्टीले प्राथमिकतामा राखेको छ।
टिबीले सन् १९९० को दशकमा प्यालेस्टाइन लिबरेसन अर्गनाइजेसन (पीएलओ) का तत्कालीन नेता यासिर अराफातको सल्लाहकारका रूपमा काम गरेका थिए। सन् १९९९ मा नेसेट प्रवेश गरेपछि उनले इजरायलप्रतिको आफ्नो नागरिक निष्ठा र जियोनिस्ट विचारधाराप्रतिको असहमतिबीचको भिन्नता स्पष्ट पारेका थिए।
सन् २०२३ अक्टोबर ७ को आक्रमणपछि टिबीले सर्वसाधारण नागरिकलाई निशाना बनाउने कार्यको विरोध गरेका थिए। पछिल्लो निर्वाचनपछि उनले नेतन्याहुको सरकार हटाउन आवश्यक परे कठिन राजनीतिक सर्तसमेत स्वीकार गर्न आफ्नो दल तयार रहेको बताएका छन्।
राआमको राजनीतिक रणनीति
राआम अर्थात् युनाइटेड अरब लिस्ट इजरायलको रूढिवादी इस्लामिक राजनीतिक दल हो। यसको नेतृत्व मन्सुर अब्बासले गर्दै आएका छन्। सन् १९९६ मा इजरायलको इस्लामिक आन्दोलनको एक शाखाबाट स्थापना भएको यस पार्टीले मुस्लिम पहिचानको संरक्षण र अरब अल्पसंख्यक समुदायको अधिकारलाई प्राथमिकता दिँदै आएको छ।
अन्य अरब दलको तुलनामा राआमले इजरायली राजनीतिक मूलधारसँग सहकार्य गर्ने रणनीति अपनाएको छ। सन् २०२१ मा यो पार्टी इजरायलको सत्तारूढ गठबन्धनमा सहभागी भएको थियो। मुख्यधाराको अरब राजनीतिक दलले सरकारमा साझेदारी गरेको उक्त घटना इजरायली राजनीतिमा महत्त्वपूर्ण मानिएको थियो।
मन्सुर अब्बासले अरब समुदायका समस्या समाधानका लागि सरकारको निर्णय प्रक्रियामै सहभागी हुनुपर्ने धारणा राख्दै आएका छन्। यस क्रममा विवादास्पद सरकारी नीतिको जिम्मेवारीसमेत लिन आफूहरू तयार रहेको उनको भनाइ छ।
पछिल्लो राजनीतिक अभियानका क्रममा अब्बासले यहूदी र अरब समुदायबीच सहकार्यको आवश्यकता औँल्याएका थिए। उनले पूर्वप्रहरी कमान्डर तथा अनुभवी जियोनिस्ट राजनीतिज्ञ योआभ सेगालोभित्जलाई समेत आफ्नो पार्टीको उम्मेदवार सूचीमा समावेश गर्ने घोषणा गरेका थिए। दुवैले यसलाई यहूदी–अरब राजनीतिक साझेदारीको उदाहरणका रूपमा प्रस्तुत गरेका छन्।
अब्बासका अनुसार राआम राजनीतिक साझेदारीबाट पछि हट्ने पक्षमा छैन। बरु अरब समुदायको हितका लागि राजनीतिक प्रक्रियामा प्रत्यक्ष सहभागिता बढाउने उसको रणनीति रहेको छ।
यसरी इजरायलका अरब राजनीतिक दलहरूबीच पनि राजनीतिक दृष्टिकोण र कार्यशैलीमा भिन्नता देखिन्छ। केही दल प्यालेस्टिनी मुद्दा र राष्ट्रिय पहिचानलाई प्राथमिकता दिन्छन् भने राआमले इजरायलको सरकारमा सहभागी भएर अरब नागरिकका समस्या सम्बोधन गर्ने रणनीतिलाई अघि बढाएको छ। निर्वाचनमा प्राप्त सिटले यी दलहरूको संसदीय उपस्थितिलाई बलियो बनाए पनि नयाँ सरकार गठनमा उनीहरूको भूमिका कस्तो रहनेछ भन्ने विषय विपक्षी दलहरूको सहकार्यमा निर्भर रहने देखिन्छ।