चार दशकभन्दा लामो इतिहास बोकेको चुच्चेखोलाको खुवा व्यवसाय अहिले स्थानीयको आम्दानी र रोजगारीको महत्त्वपूर्ण आधार बनेको छ। पहिलेका व्यवसायीले सुरु गरेको यो परम्परालाई नयाँ पुस्ताले समेत निरन्तरता दिइरहेका छन्।
चुच्चेखोला पुग्ने यात्रुलाई यहाँका खुवा पसलबाट आउने मिठो बास्नाले आकर्षित गर्छ। बिहानैदेखि बेलुकासम्म कराईमा दूध उमालेर खुवा तयार पार्ने व्यवसायी र खुवा किन्न आउने ग्राहकको चहलपहल यहाँको नियमित दृश्य हो। कान्ति लोकपथ भएर यात्रा गर्ने धेरै यात्रु यहाँको खुवा चाख्न र घरपरिवारका लागि कोसेलीका रूपमा लैजान पसल पुग्ने गर्छन्।
चुच्चेखोलामा व्यावसायिक रूपमा खुवा उत्पादनको सुरुवात वि.सं. २०३६ सालमा कृष्णप्रसाद तिमल्सिनाले गरेका थिए। सुरुवाती समयमा अमाराको पातमा खुवा राखेर बिक्री गर्ने चलन थियो। सीमित पसलबाट सुरु भएको व्यवसाय विस्तार हुँदै अहिले चुच्चेखोलाको प्रमुख व्यावसायिक पहिचान बनेको छ।
कुनै समय दुई–तीनवटा पसलमा मात्रै सीमित रहेको खुवा व्यवसाय अहिले विस्तार भएर १६ देखि १७ वटासम्म पसल सञ्चालनमा पुगेको छ। यहाँ उत्पादित खुवा हेटौँडासहित काठमाडौं, पोखरा, चितवन, वीरगञ्ज तथा तराईका विभिन्न जिल्लामा बिक्रीका लागि पुग्ने गरेको छ।
खुवासँगै यहाँ पेडा, गुँदपाक र पुष्टकारीलगायत मिठाईसमेत उत्पादन तथा बिक्री हुँदै आएका छन्। सामान्यतया चार लिटर दूध प्रशोधन गर्दा करिब एक किलो खुवा तयार हुन्छ। खुवा बनाउन भैँसीको दूध बढी उपयुक्त मानिन्छ। हाल यहाँ खुवा प्रतिकिलो सात सय रुपैयाँका दरले बिक्री भइरहेको छ।
खुवाको माग बढेसँगै दूधको खपत पनि वृद्धि भएको छ। यसले स्थानीय किसानलाई दूध बिक्री गर्ने भरपर्दो बजार उपलब्ध गराउनुका साथै भैँसीपालन र स्वरोजगार प्रवर्द्धनमा समेत सहयोग पुर्याएको छ।
चुच्चेखोलाको खुवा व्यवसायमा नयाँ पुस्ताको आकर्षण पनि बढ्दै गएको छ। लामो समय विदेशमा बिताएर स्वदेश फर्किएका ध्रुव तिमल्सिना यसको उदाहरण हुन्। करिब १० वर्षभन्दा बढी विदेशमा बिताएका उनी अहिले आफ्नै ठाउँमा फर्किएर पारिवारिक व्यवसायलाई पुनः निरन्तरता दिइरहेका छन्।
ललितपुरबाट चुच्चेखोलामा बसाइँ सरेको उनको परिवारले आमाको नामबाट ‘ललितपुरे आमाको खुवा पसल’ सञ्चालन गरेको थियो। तर ध्रुव वैदेशिक रोजगारीमा गएपछि बन्द भएको उक्त पसल उनले स्वदेश फर्किएर पुनः सञ्चालनमा ल्याएका हुन्।
पसल पुनः सञ्चालनमा आएको तीन वर्ष भइसकेको छ। अहिले ध्रुवले दैनिक १० देखि १५ किलोसम्म खुवा बिक्री गर्दै आएका छन्। प्रतिकिलो सात सय रुपैयाँका दरले बिक्री गर्दा दैनिक सात हजारदेखि १० हजार पाँच सय रुपैयाँसम्मको कारोबार हुने गरेको छ।
आमाले सुरु गरेको व्यवसायलाई पुनर्जीवन दिँदै ध्रुवले आफ्नै ठाउँमा उद्यम गर्ने बाटो रोजेका छन्। पसलको सञ्चालन तथा व्यवस्थापनमा उनकी श्रीमतीले पनि सहयोग गर्दै आएकी छन्। पारिवारिक सहकार्यमा व्यवसाय अघि बढाउँदा घरको आर्थिक अवस्थामा समेत सुधार आएको उनीहरूको भनाइ छ।
चुच्चेखोलाको खुवा व्यवसायले स्थानीयस्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्नुका साथै दूध उत्पादन गर्ने किसानलाई बजार उपलब्ध गराउने काम गरिरहेको छ। यसले परम्परागत सीप, स्थानीय उत्पादन र उद्यमशीलतालाई समेत जोडेको छ।
चार दशकभन्दा लामो यात्रा पार गरेको चुच्चेखोलाको खुवा व्यवसाय अहिले स्थानीय पहिचान र आर्थिक गतिविधिको महत्त्वपूर्ण हिस्सा बनेको छ। पुरानो पुस्ताले स्थापित गरेको व्यवसायलाई नयाँ पुस्ताले समेत अपनाउन थालेपछि यसको निरन्तरताको सम्भावना थप बलियो बनेको छ।
बजारको मागअनुसार दूधको उपलब्धता बढाउने, उत्पादनलाई व्यवस्थित गर्ने र बजार विस्तारमा ध्यान दिन सके चुच्चेखोलाको खुवा व्यवसायले स्थानीय अर्थतन्त्रमा अझ ठूलो योगदान पुर्याउन सक्ने देखिन्छ।