कङ्गोमा छ महिनादेखि इबोला महामारी नियन्त्रणबाहिर, ५ हजारभन्दा बढीको मृत्यु

अन्तर्राष्ट्रिय सहायता संस्था मेडिसिन्स सान्स फ्रन्टियर्स (एमएसएफ) ले बिहीबार सार्वजनिक गरेको प्रतिवेदनमा महामारी नियन्त्रणका प्रयास प्रभावकारी हुन नसकेको उल्लेख छ। प्रतिवेदनअनुसार कतिपय क्षेत्रमा सङ्क्रमितको पहिचान, उपचार र उनीहरूको सम्पर्कमा आएका व्यक्तिको निगरानी कमजोर छ। स्वास्थ्य संस्थाहरूमा आवश्यक सुरक्षा सामग्रीको अभाव हुँदा बिरामी र स्वास्थ्यकर्मी दुवै सङ्क्रमणको जोखिममा परेका छन्।

अमेरिकी रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्र (सीडीसी) का अनुसार नोभेम्बर १० सम्म कङ्गोमा ११ हजार ११४ जनामा इबोला सङ्क्रमण पुष्टि भएको छ भने पाँच हजार ४३३ जनाको मृत्यु भएको छ। युरोपेली रोग रोकथाम तथा नियन्त्रण केन्द्रले नोभेम्बर १२ मा सार्वजनिक गरेको विवरणले पनि त्यहाँको अवस्था गम्भीर रहेको देखाएको छ। विश्व स्वास्थ्य सङ्गठन (डब्ल्यूएचओ) को नोभेम्बर ११ को प्रतिवेदनअनुसार सङ्क्रमण आठ प्रान्तमा फैलिसकेको छ र नयाँ क्षेत्रमा समेत देखिने क्रम जारी छ।

वास्तविक सङ्क्रमितको सङ्ख्या अझै बढी हुन सक्ने

बेलायतका महामारीविद् तथा इम्पेरियल कलेज लन्डनका प्राध्यापक निल फर्गुसनले कङ्गोमा वास्तविक सङ्क्रमितमध्ये करिब आधाको मात्रै पहिचान भइरहेको अनुमान गरेका छन्। परीक्षण तथा निगरानी प्रणाली प्रभावकारी नहुँदा धेरै सङ्क्रमित सरकारी तथ्याङ्कमा समेटिन नसकेको उनको विश्लेषण छ।

फर्गुसनको अनुसन्धान टोलीले कङ्गोमा अहिले पनि दुई हजारदेखि तीन हजारसम्म इबोला सङ्क्रमित हुन सक्ने अनुमान गरेको छ। सङ्क्रमणको वास्तविक अवस्था पत्ता लगाउन कठिन भइरहेकाले महामारी थप एक वर्षसम्म लम्बिन सक्ने चेतावनीसमेत दिइएको छ।

महामारी थप फैलिँदै गए सन् २०१४ देखि २०१६ सम्म पश्चिम अफ्रिकामा देखिएको इबोला प्रकोपकै स्तरमा पुग्न सक्ने जोखिम औँल्याइएको छ। उक्त महामारीमा २८ हजार ६०० भन्दा बढी मानिस सङ्क्रमित भएका थिए भने ११ हजारभन्दा बढीको ज्यान गएको थियो।

एमएसएफका अन्तर्राष्ट्रिय अध्यक्ष जाभिद अब्देलमोनेमले महामारी नियन्त्रणका लागि ठूलो आर्थिक स्रोत परिचालन भएको भनिए पनि त्यसको प्रत्यक्ष लाभ प्रभावित क्षेत्रका बिरामी र स्वास्थ्यकर्मीसम्म पुग्न नसकेको बताएका छन्।

उनका अनुसार कतिपय स्वास्थ्यकर्मीले समयमै पारिश्रमिक पाएका छैनन्। आवश्यक तालिम, एम्बुलेन्स सञ्चालनका लागि इन्धन, सङ्क्रमितको निगरानी गर्ने टोली तथा सुरक्षित उपचारका लागि चाहिने सामग्रीको समेत अभाव छ। उनले कङ्गो सरकार र संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय निकायलाई उपलब्ध स्रोतसाधनको प्रभावकारी परिचालन गर्न आग्रह गरेका छन्।

स्वास्थ्य संस्थाभित्रै सङ्क्रमण फैलिँदा जोखिम बढ्दो

महामारी नियन्त्रणमा स्वास्थ्य संस्थाभित्रै सङ्क्रमण फैलिनु प्रमुख चुनौती बनेको छ। एमएसएफका अनुसार उत्तर किभु प्रान्तको बेनी स्वास्थ्य क्षेत्रमा इबोला सङ्क्रमितमध्ये झन्डै तीन चौथाइले स्वास्थ्य संस्थाभित्रै भाइरसको सङ्क्रमण पाएको हुन सक्ने अनुमान छ।

अस्पताल तथा स्वास्थ्य केन्द्रमा पानी, क्लोरिन र व्यक्तिगत सुरक्षा सामग्रीको पर्याप्त व्यवस्था नहुँदा उपचारमा संलग्न स्वास्थ्यकर्मी, बिरामी र अन्य सेवाग्राही जोखिममा छन्।

इटुरी प्रान्तमा एमएसएफले उपचार गरेका इबोला सङ्क्रमितमध्ये नौ प्रतिशत मात्रै यसअघि पहिचान भइसकेका बिरामीको सम्पर्कमा आएका व्यक्ति रहेको पाइएको छ। यसले सङ्क्रमणको स्रोत पत्ता लगाउन र सम्भावित सङ्क्रमितको निगरानी गर्न कठिन भइरहेको देखाउँछ।

एमएसएफका अनुसार पछिल्लो एक महिनामा इबोलाबाट मृत्यु भएकामध्ये झन्डै दुई तिहाइको उपचार केन्द्रबाहिरै मृत्यु भएको छ। यसले बिरामी समयमै स्वास्थ्य संस्थामा पुग्न नसकेको, रोग पहिचानमा ढिलाइ भएको र उपचारको पहुँच कमजोर रहेको अवस्थालाई उजागर गरेको छ।

सशस्त्र द्वन्द्व र असुरक्षाले नियन्त्रण अभियान प्रभावित

कङ्गोमा जारी हिंसा र सशस्त्र द्वन्द्वले इबोला नियन्त्रणका गतिविधिमा थप अवरोध सिर्जना गरेको छ। डब्ल्यूएचओका महानिर्देशक टेड्रोस अधानोम गेहब्रेयससले नोभेम्बर ११ मा सदस्य राष्ट्रहरूलाई सम्बोधन गर्दै उत्तर किभुको क्यान्टिन–अलोया क्षेत्रमा भएको आक्रमणमा तीन स्वास्थ्यकर्मीसहित ६६ जना सर्वसाधारण मारिएको जानकारी दिएका थिए।

उक्त आक्रमणका क्रममा तीनवटा स्वास्थ्य संस्था लुटपाट र आगजनीको सिकार भएका थिए। त्यसपछि एक हजारभन्दा बढी सङ्क्रमितको सम्पर्कमा आएका व्यक्तिको निगरानी प्रभावित भएको र पुष्टि भएका तीन जना सङ्क्रमितको अवस्थासमेत अज्ञात रहेको डब्ल्यूएचओले जनाएको छ।

यसअघि त्शोपो प्रान्तमा इबोलासम्बन्धी सूचनाको जवाफ दिन परिचालित स्वास्थ्यकर्मीमाथि आक्रमण हुँदा एक नर्सको मृत्यु भएको थियो भने अर्का स्वास्थ्यकर्मी घाइते भएका थिए।

डब्ल्यूएचओका अनुसार स्वास्थ्य संस्थामाथिका आक्रमण, सर्वसाधारणको विस्थापन, दुर्गम भौगोलिक अवस्था, वर्षायाम र स्वास्थ्यकर्मीको पारिश्रमिकमा भएको ढिलाइले महामारी नियन्त्रणको काम प्रभावित बनेको छ। सुरक्षाको अभावले सङ्क्रमितको पहिचान, उपचार तथा सुरक्षित अन्त्येष्टिसमेत चुनौतीपूर्ण बनेको छ।

डब्ल्यूएचओले कङ्गो सरकार, अफ्रिका रोग नियन्त्रण तथा रोकथाम केन्द्र (अफ्रिका सीडीसी) र अन्य साझेदार संस्थासँग सहकार्य गर्दै प्रयोगशाला परीक्षण, उपचार, सङ्क्रमण रोकथाम, सुरक्षित अन्त्येष्टि तथा समुदायसँगको समन्वयलाई प्राथमिकता दिएको जनाएको छ। यद्यपि सबै सम्भावित सङ्क्रमितलाई समयमै पहिचान गरी उपचार गर्ने र उनीहरूको सम्पर्कमा आएका व्यक्तिको निगरानी गर्ने क्षमता अझै पर्याप्त हुन सकेको छैन।

खोप विकासको प्रयास जारी, तत्काल नियन्त्रणमा चुनौती

यसपटक कङ्गोमा फैलिएको महामारी बुन्डिबुग्यो प्रजातिको इबोला भाइरसका कारण भएको हो। यस प्रजातिविरुद्ध हालसम्म स्वीकृत खोप वा विशेष उपचार उपलब्ध छैन।

इबोला सङ्क्रमित व्यक्तिको रगत, शरीरका तरल पदार्थ तथा दूषित सतह र सामग्रीसँग प्रत्यक्ष सम्पर्कबाट सर्न सक्छ। सङ्क्रमणपछि दुईदेखि २१ दिनसम्ममा लक्षण देखिन सक्छन्। सुरुमा ज्वरो, थकान, मांसपेशी दुख्ने, टाउको दुख्ने र घाँटी दुख्ने समस्या देखिन्छ। अवस्था गम्भीर बन्दै जाँदा पाचन प्रणालीमा समस्या, विभिन्न अङ्गमा असर तथा रक्तस्रावसमेत हुन सक्छ।

यसका प्रारम्भिक लक्षण मलेरियाजस्ता अन्य रोगसँग मिल्ने भएकाले प्रयोगशाला परीक्षणबिना रोग पहिचान गर्न कठिन हुने डब्ल्यूएचओले जनाएको छ।

बुन्डिबुग्यो भाइरसविरुद्ध खोप विकास गर्ने उद्देश्यले कङ्गोमा अक्टोबर २३ देखि ‘तुमाइनी’ नामक परीक्षण सुरु गरिएको छ। यस प्रजातिविरुद्ध विकास भइरहेका सम्भावित खोपलाई परीक्षणमा समावेश गर्ने प्रक्रिया पनि अघि बढाइएको छ। तर परीक्षणकै चरणमा रहेकाले यसलाई तत्काल उपलब्ध उपचारका रूपमा प्रयोग गर्न नसकिने डब्ल्यूएचओले स्पष्ट पारेको छ।

विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनले महामारी नियन्त्रणका लागि समयमै सङ्क्रमितको पहिचान, प्रयोगशाला परीक्षण, बिरामीलाई अलग राखेर उपचार, सम्पर्कमा आएका व्यक्तिको निगरानी र स्वास्थ्यकर्मीको सुरक्षा सुनिश्चित गर्नुपर्नेमा जोड दिएको छ। साथै, सुरक्षित अन्त्येष्टि र प्रभावित समुदायको विश्वास तथा सहभागितालाई पनि नियन्त्रण अभियानको महत्त्वपूर्ण पक्ष मानेको छ।

कङ्गोका केही क्षेत्रमा सङ्क्रमणको गति कम भएको सङ्केत देखिए पनि नयाँ क्षेत्रमा फैलिने क्रम नरोकिएकाले महामारी नियन्त्रणमा आइसकेको निष्कर्ष निकाल्न नमिल्ने डब्ल्यूएचओको भनाइ छ।