आज हरिवंश आचार्य आफ्नो जीवनको ६९औँ वर्षमा प्रवेश गरेका छन्। अभिनय, लेखन, गायन र हास्यव्यङ्ग्यका माध्यमबाट नेपाली दर्शकमाझ विशिष्ट पहिचान बनाएका उनको जीवनयात्रा आफैँमा संघर्ष, सिर्जना र सफलताको कथा हो।
उनको कलाकारिता यात्रा विसं २०३१ सालमा रेडियो नेपालबाट सुरु भएको थियो। त्यतिबेला रेडियो नै आम नागरिकसम्म सूचना र मनोरञ्जन पुर्याउने प्रमुख माध्यम थियो। हरिप्रसाद रिमाल र जितेन्द्र महत अभिलाषीसँग रेडियोमा प्रस्तुति दिने अवसर पाएपछि आचार्यको कलायात्राले औपचारिक गति लिएको थियो।
विसं २०३२ सालमा राष्ट्रिय नाचघरमा आबद्ध भएका उनी विसं २०३४ को गाईजात्रा महोत्सवमा सहभागी भएपछि थप चर्चामा आए। तर दर्शकमाझ स्थापित हुनुअघि उनले झन्डै छ वर्ष एक्लै संघर्ष गर्नुपरेको थियो।
कसरी बन्यो चर्चित मह जोडी?
हरिवंश आचार्यको कलाकारिता यात्रामा मदनकृष्ण श्रेष्ठसँगको सहकार्य एउटा महत्त्वपूर्ण मोड बन्यो। गाईजात्रा महोत्सवकै क्रममा यी दुई कलाकारबीच भेट भएको थियो। अभिनय र हास्यव्यङ्ग्यमा समान रुचि भएका उनीहरू सुरुमा छुट्टाछुट्टै प्रस्तुति दिने तयारीमा थिए।
तर समय अभावका कारण एउटै प्रस्तुति दिनुपर्ने भएपछि दुवैले संयुक्त रूपमा मञ्चमा प्रस्तुति दिए। यही सहकार्यले पछि नेपाली मनोरञ्जन क्षेत्रको चर्चित ‘मह जोडी’ जन्मायो। मदनकृष्णको ‘म’ र हरिवंशको ‘ह’ जोडेर बनेको मह जोडी नेपाली हास्यव्यङ्ग्यको पर्यायजस्तै बन्यो।
चार दशकभन्दा लामो सहकार्यमा उनीहरूले दर्शकको अपार माया र विश्वास प्राप्त गरे। एकअर्काप्रतिको सम्मान, समझदारी र कलाप्रतिको समर्पणले उनीहरूको जोडीलाई लामो समयसम्म निरन्तरता दिन महत्त्वपूर्ण भूमिका खेलेको छ।
मञ्चदेखि टेलिभिजन र चलचित्रसम्म
मह जोडीले आफ्नो प्रस्तुतिमार्फत नेपाली समाजका विभिन्न पक्षलाई हास्यव्यङ्ग्यको विषय बनायो। राजनीतिक विकृति, सामाजिक विभेद, प्रशासनिक बेथिति, पारिवारिक सम्बन्ध र सर्वसाधारणका दैनिक समस्यालाई उनीहरूले मनोरञ्जनसँग जोडेर प्रस्तुत गरे।
उनीहरूका प्रस्तुतिमा दर्शकलाई हँसाउने मात्र होइन, समाजका कमजोरी र विसङ्गतिमाथि प्रश्न उठाउने सन्देशसमेत हुन्थ्यो।
‘१५ गते’, ‘लालपुर्जा’, ‘५०/५०’, ‘भकुण्डे भूत’, ‘मदनबहादुर–हरिबहादुर’ र ‘दसैँ’ जस्ता टेलिशृङ्खला तथा प्रस्तुतिले मह जोडीलाई नेपाली दर्शकको घरघरमा परिचित गराए।
विशेषगरी हरिवंशले निर्वाह गरेको ‘हरिबहादुर’ पात्र निकै लोकप्रिय बन्यो। उनको बोल्ने शैली, हाउभाउ र अभिनयको स्वाभाविकताले उक्त पात्रलाई दर्शकको स्मृतिमा स्थापित गरायो।
हास्य कलाकारका रूपमा लोकप्रियता कमाएका आचार्यले चलचित्रमा पनि आफ्नो अभिनय क्षमता प्रमाणित गरेका छन्। ‘लोभीपापी’, ‘फिल्म’, ‘राजमती’, ‘सिलु’, ‘बलिदान’, ‘जे भो राम्रै भो’ र ‘तँ त साह्रै बिग्रिस् नि बद्री’ लगायतका चलचित्रमा उनले अभिनय गरेका छन्।
विशेषगरी सन् १९९७ मा प्रदर्शन भएको चलचित्र ‘बलिदान’ मा अर्जुनको भूमिकाले उनको गम्भीर अभिनय क्षमतालाई समेत दर्शकमाझ परिचित गरायो। यसले उनी हास्य भूमिकामा मात्र सीमित कलाकार नभएको प्रमाणित गर्यो।
अभिनयसँगै लेखन र संगीतमा पनि सक्रिय
हरिवंश आचार्यको सिर्जनात्मक क्षमता अभिनयमा मात्रै सीमित छैन। उनी गीत लेख्ने, गाउने र साहित्य सिर्जना गर्ने काममा पनि सक्रिय छन्।
उनको आत्मकथा ‘चिना हराएको मान्छे’ नेपाली साहित्यका पाठकमाझ चर्चित कृति हो। यस पुस्तकमा उनले आफ्नो बाल्यकाल, जीवनका उतारचढाव, व्यक्तिगत पीडा, संघर्ष र कलाकारिता यात्राका अनुभव समेटेका छन्।
आफ्नो जीवनका सुखद र कठिन दुवै पक्षलाई समेटेर लेखिएको यस आत्मकथाले पाठकलाई हरिवंशको व्यक्तिगत जीवन र कलाकारिताको पृष्ठभूमि बुझ्न सहयोग पुर्याएको छ।
लोकप्रियतासँगै व्यक्तिगत जीवनका कठिन मोड
हरिवंशको जीवन बाहिरबाट जति सफल र खुसी देखिन्छ, व्यक्तिगत रूपमा उनले उत्तिकै पीडादायी समय पनि व्यतीत गरेका छन्। उनकी पहिलो पत्नी मीराको हृदयाघातका कारण निधन भएको थियो। जीवनको अत्यन्त कठिन परिस्थितिका बाबजुद उनले आफूलाई सम्हाल्दै कलाकारिता र सिर्जनात्मक कर्मलाई निरन्तरता दिए।
पछि उनले रमिला पाठकसँग दोस्रो विवाह गरे। पहिलो पत्नी मीराको स्मृतिमा उनले मीरा सेन्टर स्थापना गरी बालबालिकाको हेरचाह तथा विकासका क्षेत्रमा समेत योगदान पुर्याएका छन्।
दर्शकको मनमा जीवित कलाकार
आज हरिवंश आचार्यलाई सम्झिँदा एउटा सफल हास्य कलाकारको छवि मात्र अगाडि आउँदैन। रेडियो नेपालबाट कलाकारिता सुरु गरेको युवा, गाईजात्राको मञ्चमा संघर्ष गरेको कलाकार, मदनकृष्ण श्रेष्ठसँग मिलेर नेपाली हास्यव्यङ्ग्यलाई नयाँ पहिचान दिएको सर्जक र चलचित्रमा विविध भूमिका निर्वाह गरेर आफूलाई प्रमाणित गरेको अभिनेताको लामो यात्रा स्मरण हुन्छ।
उनका पुराना प्रस्तुतिले धेरैलाई बाल्यकाल र पारिवारिक जमघटका सम्झना दिलाउँछन्। टेलिभिजनमा मह जोडीका कार्यक्रम हेर्दै परिवारसँग हाँसेका क्षण आज पनि धेरै दर्शकका लागि अविस्मरणीय छन्।
कलाकारको सफलता केवल उसले प्राप्त गरेको लोकप्रियतामा मात्र मापन हुँदैन। उसले सिर्जना गरेको कला र खुसी कति लामो समयसम्म दर्शकको मनमा रहन्छ भन्ने कुराले पनि उसको योगदानलाई अर्थपूर्ण बनाउँछ। हरिवंश आचार्यको कलाकारिता यात्राले यही कुरा स्थापित गरेको छ।
६९ वर्षको उमेरमा पनि उनको सिर्जनात्मक सक्रियता कायमै छ। उनी अभिनीत चलचित्र ‘पाँच पाण्डव’ यतिबेला प्रदर्शनमा रहेको छ। दशकौँदेखि दर्शकलाई मनोरञ्जन दिँदै आएका आचार्यको कलाकारिता यात्रा नेपाली कला क्षेत्रमा एउटा महत्त्वपूर्ण अध्यायका रूपमा स्थापित छ।