अमेरिका भ्रमणमा चिनियाँ राष्ट्रपति सी: फेरिएको शक्ति सन्तुलन र प्रविधिको मैदानमा चीनको दबदबा

संयुक्त राष्ट्रसङ्घको महासभामा भाग लिन अमेरिका पुगेका चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङले यसपटक पूर्ण रूपमा बदलिएको भूराजनीतिक र प्राविधिक हैसियतका साथ अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँग कूटनीतिक टेबलमा भेट गर्दैछन्। केही वर्षअघिसम्म अमेरिकाको दबाब र प्रविधि प्रतिबन्धको घेराबन्दीमा परेको बेइजिङ, आज प्रविधि र अर्थतन्त्रको क्षेत्रमा एक शक्तिशाली र आत्मविश्वासी राष्ट्रको रूपमा उभिएको छ।

सन् २०१७ मा ट्रम्पको रिसोर्टमा भएको शिखर वार्ताको समयमा चीन प्रविधि र बजारका हिसाबले धेरै पछाडि थियो। तर, हालैका वर्षहरूमा कृत्रिम बौद्धिकता (एआई), अत्याधुनिक चिप्स, रोबोटिक्स, स्वच्छ ऊर्जा र अन्तरिक्ष अनुसन्धान जस्ता अत्याधुनिक क्षेत्रमा चिनियाँ कम्पनीहरूले अभूतपूर्व फड्को मारेका छन्। सिलिकन भ्यालीलाई टक्कर दिने आफ्नै मौलिक एआई मोडलहरू र विश्वव्यापी बजारमा विद्युतीय गाडी तथा सौर्य उपकरणको बढ्दो मागले चीनलाई आर्थिक रूपमा थप मजबुत बनाएको छ।

बदलिएको कूटनीतिक र आर्थिक समीकरण

• प्रविधिमा आत्मनिर्भरता: अमेरिकी प्रतिबन्धका बाबजुद हुवावे लगायतका चिनियाँ टेक कम्पनीहरूले निर्धारित समय अगावै अत्याधुनिक एआई चिपहरू बजारमा ल्याउने घोषणा गर्दै आफ्नो क्षमता प्रष्ट पारेका छन्।

• व्यापारिक पकड: विश्वव्यापी आपूर्ति शृंखला र दुर्लभ खनिजको निर्यातमा बेइजिङको एकाधिकारका कारण अब वासिङ्टनले पहिले जस्तो एकतर्फी दबाब दिन सक्ने अवस्था नरहेको कूटनीतिक विश्लेषकहरूको ठποइ छ।

• समतुल्य वार्गेनिङ पावर: अमेरिका–चीन सम्बन्धमा अब एउटा पक्ष मात्र हाबी हुने दिन गएका छन्। दुवै देश अहिले लगभग बराबरीको हैसियतमा उभिएर आपसी हितका विषयमा कुराकानी गरिरहेका छन्।

चीनको बढ्दो ‘सफ्ट पावर’ र नयाँ भूराजनीतिक प्रभाव

विश्वमञ्चमा चीनले केवल आर्थिक वा प्राविधिक रूपमा मात्र नभई आफ्नो ‘सफ्ट पावर’ पनि तीव्र रूपमा विस्तार गरिरहेको छ। ग्लोबल सर्भेदेखि लिएर विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चहरूमा अमेरिकाभन्दा चीनको प्रभाव बलियो बन्दै गएको देखिन्छ। राष्ट्रपति सीले हालैका दिनमा ब्रिक्स राष्ट्रहरूलाई स्मार्ट प्रविधिमा सघाउनेदेखि मध्यपूर्वमा वैकल्पिक सुरक्षा संरचनाको प्रस्ताव गर्नेसम्मका कदम चालेका छन्।

यसपटकको वासिङ्टन र बेइजिङबीचको यो संवादमा ताइवान, मानवअधिकार र व्यापारिक प्रतिबन्धजस्ता विषयहरू ‘रेड लाइन’का रूपमा उभिएका छन्। अमेरिकाले इरानसँगको युद्ध र व्यापारिक मुद्दामा चीनमाथि दबाਬ बढाउन खोजे पनि, बेइजिङले कूटनीतिक संवाद र कडा प्रतिवादमार्फत आफ्नो प्रभाव सिद्ध गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।