काठमाडौँ । चीनमा भएको अविरल वर्षापछि भोटेकोशीमा आएको भीषण बाढीले नेपालमा ठूलो जनधनको क्षति गरेको छ। मुख्य ऊर्जा हब मानिने रसुवा र नुवाकोटका १३ वटा प्रमुख जलविद्युत आयोजनामा बाढीले व्यापक क्षति पुर्याएको छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, नेपाल विद्युत प्राधिकरण तथा ऊर्जा प्रवर्द्धक कम्पनीहरूबाट प्राप्त प्रारम्भिक तथ्यांकअनुसार कुल ७४८।१२ मेगावाट क्षमताका आयोजना बाढीको प्रत्यक्ष चपेटामा परेका छन्। तीमध्ये सञ्चालनमा रहेका ८ वटा आयोजनाबाट उत्पादन भइरहेको ३५४।१ मेगावाट विद्युत राष्ट्रिय ग्रिडबाट विच्छेद भएको छ भने ३९४ मेगावाट क्षमताका ५ निर्माणाधीन आयोजनाका सिभिल तथा हाइड्रोमेकानिकल संरचनामा क्षति पुगेको छ।
बाढीसँगै नदीमा आएको अत्यधिक बालुवा, लेदो र जलमग्नताका कारण सञ्चालनमा रहेका आयोजनाहरू तत्काल बन्द गर्नुपरेको छ। रसुवा जिल्लामा निजी क्षेत्रबाट सञ्चालित १११ मेगावाटको रसुवागढी, ७८ मेगावाटको सान्जेन खोला, २२ मेगावाटको चिलिमे र २० मेगावाटको लाङटाङ खोला गरी २३१ मेगावाट विद्युत उत्पादन बन्द भएको छ।
त्यसैगरी, नुवाकोटमा नेपाल विद्युत प्राधिकरण मातहतका ४ वटा सरकारी आयोजनाबाट उत्पादन हुने ६० मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३ए, २४ मेगावाटको त्रिशूली जलविद्युत, १४।१ मेगावाटको देवीघाट र २५ मेगावाटको नुवाकोट ग्रिड सोलार गरी कुल १२३।१ मेगावाट विद्युत उत्पादन अवरुद्ध भएको छ।
एकैपटक ३५४ मेगावाटभन्दा बढी विद्युत उत्पादन गुम्दा काठमाडौं उपत्यका र आसपासका औद्योगिक करिडोरमा विद्युत व्यवस्थापनमा ठूलो चुनौती थपिएको छ।
बाढीले निर्माणाधीन जलविद्युत आयोजनामा समेत ठूलो क्षति पुर्याएको छ। रसुवामा निर्माण भइरहेको २१६ मेगावाट क्षमताको राष्ट्रिय गौरवको निजी आयोजना माथिल्लो त्रिशूली–१ को पहुँचमार्ग, एडिट टनेल र साइट क्याम्पमा ठूलो क्षति पुगेको छ।
यसैगरी, १२० मेगावाटको रसुवा–भोटेकोशी र ६।४२ मेगावाटको माथिल्लो मैलुङ–ए का बाँध तथा पेनस्टक संरचना बाढीले बगाएको छ। रसुवामा मात्रै निर्माणाधीन ३ वटा आयोजनाको ३४२।४२ मेगावाट क्षमता प्रभावित भएको छ।
नुवाकोटतर्फ ३७ मेगावाटको माथिल्लो त्रिशूली–३बी र १५।६ मेगावाटको मिडल त्रिशूली गंगा गरी ५२।६ मेगावाट क्षमताका २ आयोजनामा बाढी पस्दा सिभिल संरचना तथा निर्माण सामग्री नष्ट भएका छन्।
तथ्यांक विश्लेषण गर्दा बाढीको सर्वाधिक प्रभाव निजी ऊर्जा प्रवर्द्धक कम्पनीमा परेको देखिएको छ। कुल १३ आयोजनामध्ये ९ वटा निजी क्षेत्रका प्रवर्द्धक कम्पनीका रहेका छन्, जसको कुल क्षमता ६२५ मेगावाट अर्थात् ८३।५ प्रतिशत रहेको छ। सरकारी स्वामित्वमा रहेका नेपाल विद्युत प्राधिकरणअन्तर्गत नुवाकोटका ४ वटा सञ्चालित आयोजनाको १२३।१ मेगावाट अर्थात् १६।५ प्रतिशत क्षमता प्रभावित भएको छ।
स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल ९इप्पान० ले प्रारम्भिक अनुमानअनुसार निजी क्षेत्रका जलविद्युत आयोजनामा मात्रै ५ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको भौतिक क्षति भएको जनाएको छ।
त्रिशूली–काठमाडौं प्रसारण लाइन तथा स्याफ्रुबेँसी–रसुवागढी जोड्ने पासाङ ल्हामु राजमार्ग दर्जनौँ स्थानमा पहिरोका कारण अवरुद्ध भएकाले आयोजनास्थलसम्म प्राविधिक टोली र हेभी उपकरण पुर्याउन कठिन भएको छ।
लाङटाङ खोला आयोजनाका दुईवटा ट्रान्समिसन टावर ढलेका छन् भने माथिल्लो त्रिशूली–३ए को स्विचयार्ड नजिकैको डाँडो भासिएपछि तत्काल रोकथामको काम थालिएको छ।
नेपाल विद्युत प्राधिकरणका अनुसार पहिरो सफा गर्ने र नदीको सतह घट्नेबित्तिकै आकस्मिक मर्मत गरी १ देखि ३ हप्ताभित्र सञ्चालनमा रहेका आयोजनाबाट क्रमशः विद्युत उत्पादन सुरु गरिनेछ।
चाहनुहुन्छ भने यस समाचारका लागि ८८फेसबुकरयुट्युबका लागि आकर्षक समाचार थम्बनेल इमेज८८ पनि तयार गर्न सक्छु।