काठमाडौं, २५ असोज । हिन्दूहरूको महान् चाड बडादसैँको पहिलो दिन अर्थात् घटस्थापनाका दिन पूजाकोठा वा दसैँघरमा राखिने पवित्र अङ्कुर (विशेष गरी जौ, मकै वा गहुँका साना बिरुवा) लाई ‘जमरा’ भनिन्छ।
घटस्थापनाका दिन माटो वा बालुवामा जौ छरिन्छ र विजयादशमीको दिनसम्म यसलाई विजयको प्रतीक तथा देवी दुर्गाको प्रसादका रूपमा उमार्ने गरिन्छ। दसैँमा देवीको आशीर्वादस्वरूप टाउकोमा वा कानमा लगाउने र मान्यजनबाट टीकासँगै जमरा ग्रहण गर्ने चलन छ।
तर, जमरा र जमराको जुस स्वास्थ्यका लागि धेरै फाइदाजनक छन्। यो शिरमा लगाउने मात्रै होइन, यसको नियमित सेवनले पनि स्वास्थ्यमा सकारात्मक असर पार्न सक्छ। आयुर्वेद तथा आधुनिक स्वास्थ्य विज्ञान दुवैले जौ वा गहुँको जमरालाई निकै गुणकारी मानेका छन्। दसैँको टीकाका दिन प्रसादका रूपमा लगाइने जमरा सांस्कृतिक रूपमा मात्र नभई स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले पनि एक प्रकारको ‘सुपरफुड’ का रूपमा परिचित छ।
यसको सेवन र प्रयोगबाट स्वास्थ्यमा पुग्ने मुख्य फाइदाहरूका बारेमा जानकारी लिनुहोस्।
रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि: जमरामा क्लोरोफिल, भिटामिन (ए, सी, ई र के), एमिनो एसिड र एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छ, जसले शरीरको रोग प्रतिरोधात्मक क्षमतालाई मजबुत बनाउन सहयोग गर्छ।
रगत सफा गर्न र रक्तअल्पतामा सहयोग: जमराको जुसमा क्लोरोफिलको मात्रा बढी हुने भएकाले यसले रगतमा रातो रक्तकोशिकाहरू बढाउन मद्दत गर्ने दाबी गरिन्छ। यसले एनिमिया (रक्तअल्पता) का बिरामीलाई फाइदा पुर्याउँछ र शरीरबाट विषाक्त पदार्थ बाहिर निकाल्न सघाउँछ भन्ने दाबी पनि गरिन्छ। यद्यपि, यी प्रभावलाई पुष्टि गर्ने पर्याप्त वैज्ञानिक प्रमाण उपलब्ध छैनन्।
पाचन प्रणालीमा सुधार: यसको सेवनले ग्यास्ट्रिक, कब्जियत तथा अपचजस्ता पेटसम्बन्धी समस्याहरू कम गर्न सहयोग गर्न सक्छ। तर, यसको प्रभावकारिताबारे थप वैज्ञानिक अध्ययन आवश्यक छ।
मधुमेह नियन्त्रण: जमराको रसले रगतमा चिनीको मात्रालाई नियन्त्रणमा राख्न मद्दत गर्ने विभिन्न अध्ययनहरूले देखाएका छन् भन्ने दाबी गरिए पनि यसको प्रभावकारिताबारे पर्याप्त प्रमाण उपलब्ध छैन। मधुमेहका औषधिको विकल्पका रूपमा यसको सेवन गर्नु हुँदैन।
तौल नियन्त्रण: यसले बोसो नियन्त्रण प्रक्रियालाई तीव्र बनाउँछ र शरीरमा अनावश्यक बोसो जम्न नदिन सहयोग पुर्याउँछ भन्ने दाबी गरिन्छ। तर, यससम्बन्धी वैज्ञानिक प्रमाण सीमित छन्।
छालाको चमक र उमेर ढल्किने प्रक्रियालाई सुस्त बनाउने: एन्टिअक्सिडेन्ट पाइने भएकाले जमराको जुसले छालालाई स्वस्थ र चम्किलो बनाउन तथा उमेर बढ्दै जाँदा देखिने छालासम्बन्धी समस्याहरू कम गर्न सहयोग गर्ने दाबी गरिन्छ। यद्यपि, यी फाइदालाई पुष्टि गर्न थप अनुसन्धान आवश्यक छ।
दसैँको टीकाका दिन प्रसादका रूपमा लगाइने जमरा सांस्कृतिक रूपमा मात्र नभई स्वास्थ्यका दृष्टिकोणले पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छ। तर, यसलाई औषधिको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नु हुँदैन।