भारतमा विशाल बाँध परियोजनाविरुद्ध हिंसात्मक प्रदर्शन, ४० प्रहरी घाइते

भारतको अरुणाचल प्रदेशमा प्रस्तावित विशाल जलविद्युत् आयोजना रोक्न माग गर्दै भएको प्रदर्शन हिंसात्मक बनेपछि कम्तीमा ४० प्रहरी घाइते भएका छन्। प्रदर्शनकारीले प्रहरी चौकी, सरकारी कार्यालय र जनप्रतिनिधिका घरमा तोडफोड तथा आगजनी गरेको सरकारी अधिकारीहरूले बताएका छन्।

चीनसँग सीमा जोडिएको हिमालय क्षेत्रमा निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरिएको ११ हजार २०० मेगावाट क्षमताको ‘सियाङ अपर मल्टिपर्पज प्रोजेक्ट’ विरुद्धको आन्दोलन शुक्रबार राति उग्र बनेको हो। भारतको सरकारी जलविद्युत् कम्पनी एनएचपीसीले उक्त आयोजना निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरेको छ।

अरुणाचल प्रदेशका मुख्यमन्त्री पेमा खाण्डुले शनिबार पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै प्रदर्शनका क्रममा ठूलो परिमाणमा भौतिक क्षति भएको बताए। उनका अनुसार प्रदर्शनकारीले प्रहरी चौकी र एनएचपीसीको कार्यालयमा तोडफोड गर्नुका साथै निर्वाचित जनप्रतिनिधिका घरमा लुटपाट गरेका थिए।

प्रदर्शनकारीले प्रहार गरेका ढुङ्गा लागेर करिब ४० जना प्रहरी घाइते भएको बताइएको छ। स्थिति नियन्त्रणमा लिन प्रहरीले अश्रुग्यास प्रयोग गरेको थियो। मुख्यमन्त्री खाण्डुले आन्दोलनरत स्थानीयलाई हिंसा त्यागेर सरकारसँग संवाद गर्न आग्रह गरेका छन्।

भारत–चीनबीच बाँध निर्माणलाई लिएर रणनीतिक प्रतिस्पर्धा

भारतले तिब्बतमा चीनले अघि बढाउन लागेको विशाल जलविद्युत् आयोजनाबाट ब्रह्मपुत्र नदीको पानीको बहाव प्रभावित हुन सक्ने भन्दै आफ्नो बाँध परियोजनालाई आवश्यक ठहर गर्दै आएको छ। चीनको प्रस्तावित आयोजनाको लागत करिब १६७ अर्ब अमेरिकी डलर अनुमान गरिएको छ। निर्माण सम्पन्न भए उक्त आयोजना विश्वकै सबैभन्दा ठूलो जलविद्युत् परियोजनामध्ये एक बन्न सक्ने बताइएको छ।

चिनियाँ बाँधले नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रमा पानीको उपलब्धतामा असर पार्न सक्ने भारतको चिन्ता छ। त्यसको प्रभाव कम गर्न प्रस्तावित भारतीय आयोजनामा ठूलो जलाशय बनाएर नदीको बहाव व्यवस्थापन गर्न सकिने नयाँ दिल्लीको तर्क छ। यद्यपि, बेइजिङले आफ्नो परियोजनाबाट तल्लो तटीय क्षेत्रलाई नकारात्मक असर नपर्ने दाबी गर्दै आएको छ।

विस्थापनको चिन्ताले स्थानीयको विरोध

भारतीय बाँध परियोजनाको स्थानीय समुदायले पनि विरोध गर्दै आएका छन्। आयोजना बनेमा घरजग्गा गुमाउनुपर्ने र विस्थापित हुनुपर्ने अवस्था आउन सक्ने भन्दै उनीहरूले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। त्यसैले परियोजनाको विरोध केवल वातावरणीय विषयमा सीमित नरही स्थानीय बासिन्दाको जीविकोपार्जन र बसोबाससँग पनि जोडिएको छ।

यो विवादले हिमालय क्षेत्रमा भारत र चीनबीच विद्यमान सीमा तनावलाई समेत उजागर गरेको छ। चीनले अरुणाचल प्रदेशलाई दक्षिणी तिब्बतको हिस्सा मान्दै दाबी गर्दै आएको छ भने भारतले उक्त क्षेत्र आफ्नो अभिन्न भूभाग भएको अडान राख्दै आएको छ।

यसैबीच, भारतीय विदेश मन्त्रालयका प्रवक्ता रणधीर जयसवालले सीमा क्षेत्रमा तनाव व्यवस्थापनका लागि दुवै देशका अधिकारी नियमित सम्पर्कमा रहेको बताएका थिए। उनका अनुसार, चिनियाँ सेनाको गस्ती स्थापित ढाँचाभन्दा फरक देखिँदा कहिलेकाहीँ तनाव उत्पन्न हुने गरेको छ।

दुवै देशले बाँकी सीमा विवाद समाधान गर्न र गलत बुझाइका कारण तनाव बढ्न नदिन कूटनीतिक तथा सैन्य संयन्त्रमार्फत छलफल जारी राखेको भारतको भनाइ छ।