कृषि विकास कार्यालय जुम्लाका प्रमुख रामभक्त अधिकारीका अनुसार बजारमा कोदोको पिठोको माग उच्च रहे पनि खेती विस्तार हुन सकेको छैन। कोदोको उत्पादन बढाउने, खेतीको क्षेत्र विस्तार गर्ने र उपभोग प्रवर्द्धन गर्ने विषयमा स्थानीय तहले पर्याप्त ध्यान दिन नसकेको देखिन्छ।
तिला गाउँपालिका–१ राराका अगुवा किसान नर रावतले कोदो खेती संरक्षण तथा प्रवर्द्धनका लागि सम्बन्धित निकायले चासो नदेखाएको बताए। उनका अनुसार कोदो खेती क्रमशः सङ्कटमा पर्दै गए पनि यसको संरक्षणका लागि प्रभावकारी पहल हुन सकेको छैन।
जुम्लाका गाउँघरमा किसानले कोदोभन्दा तरकारी तथा नगदे बालीलाई प्राथमिकता दिन थालेका छन्। जिल्लाको तिला, हिमा, सिंजा, पातारासी र तातोपानी गाउँपालिकामा कोदो उत्पादन बढी हुने गरेको छ। तर, पछिल्लो समय यी क्षेत्रमा समेत कोदो खेती गर्ने किसानको सङ्ख्या घट्दै गएको तिला गाउँपालिका–५ का वडाध्यक्ष ललित शाहीले बताए।
कोदो खेती घट्दै गए पनि बजारमा यसको पिठोको माग भने बढ्दो छ। हाल जुम्लामा कोदोको पिठो प्रतिकेजी २०० रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ। स्थानीय व्यापारी अर्जुन बुढाका अनुसार कोदोको पिठो आन्तरिक पर्यटकको रोजाइमा पर्न थालेको छ र बजारमा यसको माग उल्लेख्य छ।
जिल्लामा उत्पादित रैथाने बाली हराउँदै जान थालेपछि किसानले चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। खेतीयोग्य जमिनमा परम्परागत अन्नबालीको उत्पादन घट्दै गएको छ भने कृषि पेसामा युवा पुस्ताको आकर्षणसमेत कमजोर बन्दै गएको छ। कतिपय किसानले खेती गर्न छाडेपछि जमिन बाँझै रहन थालेको छ।
परम्परागत अन्नबालीको खेतीमा अहिले पनि पाका पुस्ताकै निर्भरता बढी छ। युवा पुस्ताले यस्ता बालीको उत्पादनमा पर्याप्त चासो नदिँदा कोदोलगायतका रैथाने बालीको निरन्तरता चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ। एक दशकअघिसम्म जिल्लाका उच्च भेगमा व्यापक रूपमा कोदो खेती हुने गरे पनि पछिल्ला वर्षमा उत्पादन घटेको स्थानीय व्यापारीहरूको भनाइ छ। यद्यपि, बजारमा यसको माग भने बढिरहेको छ।
कृषि विकास कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार जुम्लामा गत आर्थिक वर्षमा तीन हजार ८५० मेट्रिक टन कोदो उत्पादन भएको थियो। कार्यालयका अनुसार जिल्लाका आठवटै स्थानीय तहमा हाल दुई हजार ७४० हेक्टर क्षेत्रफलमा कोदो खेती भइरहेको छ। विगतको तुलनामा उत्पादन घट्दै जानुले कोदो खेतीको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा थप ध्यान दिनुपर्ने आवश्यकता देखाएको छ।