चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्षमा मनिष पण्डित, अब क्षमता प्रमाणित गर्ने चुनौती

दसैँ नजिकिँदै गर्दा बजारमा किनमेलको चहलपहल बढेको थियो। सहरका पसल बन्द हुँदै थिए भने कर्मचारीहरू बिदाको तयारीमा थिए। यही समयमा नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा एउटा खबरले चर्चा पायो—मनिष पण्डित चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्ष नियुक्त भएका छन्।

दसैँको पूर्वसन्ध्यामा असोज ३० गते शुक्रबार बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले पण्डितलाई बोर्डको नेतृत्व दिने निर्णय गरेको थियो। औपचारिक रूपमा सार्वजनिक नभए पनि उनको नियुक्तिको खबर चलचित्रकर्मीमाझ फैलिएको थियो। दिनेश डिसीको बहिर्गमनपछि रिक्त रहेको अध्यक्ष पदमा पण्डितको आगमनले नयाँ नेतृत्वबारे चलिरहेको अड्कलबाजीलाई टुङ्ग्याएको थियो।

डिसीले बोर्ड छाड्ने भएपछि नयाँ अध्यक्ष को बन्ला भन्ने चर्चा चलचित्र क्षेत्रमा पहिलेदेखि नै चलिरहेको थियो। त्यतिबेला सम्भावित उम्मेदवारका रूपमा धेरैले मनिष पण्डितको नाम लिने गरेका थिए। तर, चलचित्र क्षेत्रको नेतृत्व सम्हाल्न उनी कति योग्य छन् र उनको नियुक्तिको आधार के हो भन्ने प्रश्न पनि सँगसँगै उठेका छन्।

को हुन् मनिष पण्डित?

नेपाली चलचित्र क्षेत्रमा पण्डितको परिचय लामो समयदेखि स्थापित फिल्मकर्मीको जस्तो छैन। उनको चलचित्र यात्रा निर्माण पक्षबाट सुरु भएको हो। उनी दुई चलचित्रको निर्माणमा संलग्न भएका थिए।

अभिनेत्री नम्रता श्रेष्ठ अभिनीत चलचित्र ‘जाइरा’ उनको फिल्म निर्माण क्षेत्रसँग जोडिएको एउटा महत्त्वपूर्ण काम हो। उनलाई नजिकबाट चिन्नेहरूका अनुसार उनी सुरुमा नम्रता श्रेष्ठका व्यवस्थापकका रूपमा पनि सक्रिय थिए। त्यसपछि उनी चलचित्र ‘ग्याङस्टार ब्लुज’को निर्माण टोलीमा कार्यकारी निर्माताका रूपमा जोडिए।

चलचित्र निर्माणमा काम गरेपछि पण्डित चलचित्र विकास बोर्डमा बक्स अफिस परामर्शदाताका रूपमा प्रवेश गरे। त्यसबेला बोर्डको अध्यक्ष निकिता पौडेल थिइन्। पण्डितलाई उक्त जिम्मेवारीमा ल्याउन पौडेलको भूमिका रहेको बताइन्छ।

बोर्डमा रहेर उनले देशभरका चलचित्र हलमा बिक्री हुने टिकटको विवरण सङ्कलन गर्ने र चलचित्रको कुल आम्दानीको अभिलेख डिजिटल प्रणालीमार्फत व्यवस्थित बनाउने काममा योगदान दिएका थिए। बक्स अफिस प्रणालीले चलचित्रको कारोबारसम्बन्धी तथ्याङ्कलाई व्यवस्थित र पारदर्शी बनाउन सहयोग पुर्‍याएको थियो।

यस अनुभवका आधारमा पण्डितलाई चलचित्रको व्यावसायिक पक्ष, प्रविधि र फिल्म उद्योगको अर्थतन्त्रबारे जानकारी भएका व्यक्तिका रूपमा हेर्न सकिन्छ। तर, निर्माण र बक्स अफिस व्यवस्थापनमा प्राप्त अनुभवले बोर्डको समग्र नेतृत्वमा कस्तो परिणाम दिन्छ भन्ने कुरा भने आगामी कार्यकालले निर्धारण गर्नेछ।

११ प्रतिस्पर्धीबाट अध्यक्षसम्म

चलचित्र विकास बोर्डको अध्यक्ष पदका लागि पण्डितसहित ११ जनाले आवेदन दिएका थिए। प्रतिस्पर्धामा अभिनेत्री, निर्देशक र रङ्ग पत्रकारसमेत सहभागी थिए। आवेदन दिएका उम्मेदवारमध्ये नरेशकुमार पौडेल, निशा अधिकारी र मनिष पण्डित अन्तिम सूचीमा परेका थिए।

पण्डित र पौडेल यसअघि पनि बोर्ड अध्यक्ष बन्न आवेदन दिएका व्यक्ति हुन्। तर, अघिल्ला प्रयासमा उनीहरू सफल हुन सकेका थिएनन्। यसपटक पण्डित अध्यक्ष नियुक्त हुँदा पौडेल भने पुनः प्रतिस्पर्धाबाट बाहिरिए।

चलचित्र क्षेत्रमा पौडेललाई अनुभवी व्यक्तिका रूपमा लिने गरिए पनि पण्डित अध्यक्ष बन्ने सम्भावनाबारे पहिलेदेखि नै चर्चा थियो। यसको एउटा कारण तत्कालीन सत्तासँग उनको निकट सम्बन्ध रहेको विश्लेषण गरिन्थ्यो।

अध्यक्ष छनोटका लागि सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालयका सचिव राजेन्द्रकुमार पौडेलको नेतृत्वमा छनोट समिति गठन गरिएको थियो। समितिमा बोर्डका कार्यवाहक अध्यक्ष रविलाल शर्मा र अशोक शर्मा पनि सहभागी थिए। उम्मेदवारले प्रस्तुत गरेका कार्ययोजनाका आधारमा अन्तिम सूची तयार गरिएको बताइएको थियो।

पण्डितको नाम अन्तिम सूचीमा पर्नुमा उनको व्यावसायिक अनुभवसँगै चलचित्र क्षेत्रका केही प्रभावशाली व्यक्तिसँगको सम्बन्धले पनि भूमिका खेलेको हुन सक्ने चर्चा छ। उनी निकिता पौडेलसँग निकट रहेको बताइन्छ भने निश्चल बस्नेतलगायत केही चलचित्रकर्मीको रोजाइमा पनि पण्डित परेको चर्चा थियो। यद्यपि, उनको नियुक्ति सम्बन्धका आधारमा भएको हो वा योग्यताका आधारमा भन्ने विषयमा ठोस निष्कर्ष निकाल्न उपलब्ध विवरण पर्याप्त छैन।

नियुक्तिमा राजनीतिक निकटताको प्रश्न

चलचित्र विकास बोर्डको नेतृत्व चयनमा राजनीतिक प्रभावको विषय नयाँ होइन। विगतमा पनि सत्तारूढ दलसँग निकट रहेका व्यक्तिहरू अध्यक्ष नियुक्त हुने गरेको भन्दै आलोचना हुँदै आएको छ। यसले बोर्डको नेतृत्व चयनमा व्यावसायिक योग्यता र राजनीतिक सम्बन्धमध्ये कुन पक्षलाई बढी महत्त्व दिइन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँदै आएको छ।

पण्डितको नियुक्तिपछि पनि यही बहस पुनः सतहमा आएको छ। राजनीतिक निकटताका आधारमा पद बाँडफाँट हुने प्रवृत्तिको विरोध गर्दै आएको सरकारको निर्णयमा पनि सम्बन्धको प्रभाव परेको हो कि भन्ने प्रश्न उठाइएको छ।

तर, नियुक्तिलाई लिएर तत्कालै निष्कर्ष निकाल्नु उचित हुँदैन। प्रतिस्पर्धामा रहेका अन्य उम्मेदवारको कार्ययोजना र क्षमताको तुलनात्मक मूल्याङ्कन नगरी पण्डितको नियुक्ति अनुचित थियो भन्न सकिने अवस्था छैन। त्यसैगरी, उनको कार्यक्षमतामाथि पूर्वानुमानका आधारमा प्रश्न उठाउनु पनि उचित हुँदैन।

पण्डितको चलचित्र निर्माण र बक्स अफिस व्यवस्थापनसम्बन्धी अनुभव उनको पक्षमा रहेको महत्त्वपूर्ण आधार हो। तर, बोर्ड अध्यक्षको जिम्मेवारी चलचित्रको व्यावसायिक पक्षमा सीमित छैन। चलचित्र क्षेत्रको विकास, संस्थागत सुधार र उद्योगसँग सम्बन्धित चुनौतीको व्यवस्थापनमा पनि नेतृत्वको क्षमता आवश्यक हुन्छ।

त्यसैले पण्डितको नियुक्ति राजनीतिक सम्बन्धको परिणाम हो वा व्यावसायिक योग्यताको कदर भन्ने प्रश्नको जवाफ उनको कार्यसम्पादनबाट खोज्नु उपयुक्त हुनेछ। उनीमाथि अब चलचित्र क्षेत्रका अपेक्षा पूरा गर्ने, बोर्डको काम प्रभावकारी बनाउने र आफ्नो नेतृत्व क्षमता प्रमाणित गर्ने जिम्मेवारी आएको छ।