कहिलेकाहीँ आफू सामान्य अवस्थामा रहेको महसुस भए पनि भित्रभित्रै मानसिक समस्याले सताइरहेको हुन सक्छ। नियमित काम गर्ने, अरूसँग घुलमिल हुने र समूहमा रहँदा खुसी देखिने व्यक्ति एकान्तमा हुँदा भने उदासी, बेचैनी वा निराशा महसुस गर्न सक्छन्। यस्तो अवस्थालाई बुझ्न मानसिक स्वास्थ्यका लक्षणबारे सचेत हुनु आवश्यक छ।
के हो ‘मास्क्ड डिप्रेसन’?
‘मास्क्ड डिप्रेसन’लाई लुकेको वा बाहिरबाट स्पष्ट नदेखिने डिप्रेसनका रूपमा बुझिन्छ। यस्तो अवस्थामा व्यक्ति आफैँले पनि आफू मानसिक समस्याबाट गुज्रिरहेको कुरा पहिचान गर्न नसक्ने वा आफ्नो अवस्थालाई अरूबाट लुकाउने हुन सक्छ।
यस्ता व्यक्ति बाहिरबाट खुसी, सक्रिय र सामान्य देखिन सक्छन्। अरूका अगाडि हाँस्ने, रमाइलो गर्ने र सबै कुरा ठीक रहेको जस्तो व्यवहार देखाए पनि एकान्तमा हुँदा उदासी, निराशा, मानसिक तनाव वा निद्रासम्बन्धी समस्या अनुभव गर्न सक्छन्। कतिपय अवस्थामा आत्महत्यासम्बन्धी विचारसमेत आउन सक्छ।
‘मास्क्ड डिप्रेसन’ छुट्टै मानसिक रोगको औपचारिक निदान होइन। यो डिप्रेसनका लक्षण बाहिरबाट प्रस्ट नदेखिने अवस्थालाई वर्णन गर्न प्रयोग गरिने शब्द हो। त्यसैले यसको पहिचान गर्दा व्यक्तिको बाहिरी व्यवहार मात्र नभई भित्री अनुभूति र अन्य लक्षणलाई पनि ध्यान दिनुपर्छ।
मास्क्ड डिप्रेसनका सम्भावित लक्षण
-
बाहिरबाट खुसी देखिने, अरूसँग हाँस्ने र सामाजिक गतिविधिमा सहभागी हुने तर भित्रभित्रै दुःखी वा निराश महसुस गर्ने।
-
निरन्तर थकान लाग्ने र शरीरमा ऊर्जा कम भएको अनुभव हुने।
-
टाउको वा शरीर दुख्ने, मुटुको धड्कन बढेको महसुस हुने वा ग्यास्ट्राइटिसजस्ता शारीरिक समस्या देखिने।
-
निद्रा नलाग्ने वा आवश्यकताभन्दा बढी सुत्ने।
-
भोक अत्यधिक लाग्ने वा खान मन नलाग्ने।
-
सानातिना कुरामा रिस उठ्ने, झर्को लाग्ने वा चिडचिडापन बढ्ने।
-
अरूबाट टाढा रहन मन लाग्ने।
-
काममा ध्यान केन्द्रित गर्न र निर्णय लिन कठिनाइ हुने।
-
पहिले मन पर्ने गतिविधिमा रुचि घट्दै जाने।
यी लक्षण देखिँदैमा डिप्रेसन नै भएको निष्कर्ष निकाल्न मिल्दैन। यस्ता समस्या अन्य शारीरिक वा मानसिक अवस्थाका कारण पनि हुन सक्छन्। त्यसैले आवश्यकताअनुसार विशेषज्ञसँग परामर्श लिनुपर्छ।
यस्तो अवस्थामा के गर्ने?
मानसिक समस्या बाहिरबाट नदेखिए पनि त्यसलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन। आफूलाई कुनै समस्या हुनै सक्दैन भन्ने सोच त्यागेर आफ्नो भावना र व्यवहारमा आएको परिवर्तनलाई स्वीकार गर्नु पहिलो कदम हो।
आफूले भोगिरहेका समस्या र भावनाबारे विश्वासिलो व्यक्ति, परिवारका सदस्य वा साथीसँग कुरा गर्न सकिन्छ। उदासी, निराशा वा पहिले मन पर्ने गतिविधिप्रतिको रुचि हराउने समस्या दुई हप्ता वा त्योभन्दा बढी समयसम्म रहिरहेमा मानसिक स्वास्थ्य विशेषज्ञसँग परामर्श लिनु उपयुक्त हुन्छ।
यदि कसैलाई आफूलाई हानि पुर्याउने वा आत्महत्या गर्ने विचार आइरहेको छ भने उसलाई एक्लै नछोडी तत्काल सहयोग उपलब्ध गराउनुपर्छ। आवश्यक परे नजिकको अस्पताल वा मानसिक स्वास्थ्य सेवामा सम्पर्क गर्नुपर्छ।
डिप्रेसनबाट प्रभावित व्यक्ति सधैँ दुःखी देखिने वा सामाजिक गतिविधिबाट टाढा रहने नै हुन्छन् भन्ने छैन। उनीहरू काममा सक्रिय, उत्पादनशील र सामाजिक रूपमा घुलमिल भइरहेका पनि हुन सक्छन्।
त्यसैले मानसिक स्वास्थ्य समस्या पहिचान गर्दा व्यक्तिको बाहिरी रूप वा व्यवहारलाई मात्र आधार बनाउनु हुँदैन। लक्षण, अनुभूति र दैनिक जीवनमा परेको प्रभावलाई ध्यान दिँदै आवश्यक परे व्यावसायिक परामर्श लिनु महत्त्वपूर्ण हुन्छ।