काठमाडौं । कृषि, वन तथा वातावरण मन्त्रालयका सचिव डा. राजेन्द्रप्रसाद मिश्रले हिमाली क्षेत्रबाट उत्पन्न विपद्बारे नेपालको स्पष्ट दृष्टिकोण र बुझाइ आवश्यक रहेको बताए।
उनले भोटेकोशी बाढीका सम्बन्धमा सरकारी निकाय, सरोकारवाला संघसंस्था र विज्ञहरूबाट फरक–फरक धारणा सार्वजनिक हुँदा विषयको गम्भीरता ओझेलमा पर्ने भएकाले सबैको साझा बुझाइ र दृष्टिकोण आवश्यक रहेको बताए। पछिल्ला वर्षहरूमा हिमाली क्षेत्रबाट उत्पन्न विपद्को शृङ्खला बढ्दै गएकाले त्यस क्षेत्रको जोखिमको दीर्घकालीन प्रभावबारे गहिरो अनुसन्धान आवश्यक रहेको पनि उनले उल्लेख गरे।
दीर्घकालीन प्रभावको विश्लेषणका आधारमा पूर्वाधार विकासको मोडलमा समेत परिवर्तन आवश्यक रहेको उनले बताए। हिमाली भूगोलमा विपद्को तीव्रता र आवृत्ति बढ्दै गएकाले अबको ५० वर्षलाई लक्षित गरी गहन अनुसन्धान र रणनीतिक योजना बनाउन सरकार तयार रहेको उनले जनाए।
हिमाली क्षेत्रको गतिशीलता र बढ्दो विपद् जोखिमलाई सम्बोधन गर्न विज्ञहरूबाट आएका सुझावका आधारमा सरकार अघि बढ्ने प्रतिबद्धतासमेत उनले जनाए।
उनले भने, ‘तथ्यहरूले के देखाउँछ भने हिमालय गतिमान छ र यसमा विपद्को फ्रिक्वेन्सी र इन्टेन्सिटी दुवै बढ्न सक्छ। अब हिमालय क्षेत्रमा हुने यस्ता विपद् र चुनौतीलाई कसरी प्रस्तुत गर्ने भन्नेमा एउटा ‘ब्रान्ड’ र साझा भ्वाइस बनाउनुपर्नेछ। नेक्स्ट ५० इयर्समा के हुन सक्छ भनेर हेर्न अनुसन्धानमा लगानी बढाउनैपर्छ।’
नदी किनारलाई नै विकासको फोकस बनाउने कि सभ्यताको विन्दु अलिकति तल सार्ने भन्ने विषयमा पनि अनुसन्धान आवश्यक रहेको उनले बताए। नेपालसँग प्रविधि नभए पनि प्रविधि भएका मुलुकसँग सहकार्य गरी तीन–चारवटा देशलाई ‘अनबोर्ड’ गराउनुपर्नेमा उनले जोड दिए।
‘यसो नगरेसम्म हामी यस्ता डिजास्टरबाट उम्किन सक्दैनौँ। हाम्रो आफ्नै नेसनल लेभल क्लाइमेट फाइनान्स मेकानिजम बनाउन सक्यौँ भने त्यसले हामीजस्ता अरू देशहरूलाई पनि गाइड गर्न सक्छ,’ उनले भने।
सचिव डा. मिश्रले हिमाली क्षेत्रमा पूर्वसूचना प्रणाली सुदृढ गर्न र विकासको अवधारणा नै परिवर्तन गर्न अनुसन्धानमा ठूलो लगानी आवश्यक रहेको बताए। पूर्वाधार पुनर्निर्माण र जलवायु अनुकूलनका लागि स्वदेशी तथा अन्तर्राष्ट्रिय निजी क्षेत्रलाई कसरी जोड्ने भन्ने विषयमा पनि सरकार गम्भीर रहेको उनले जनाए।
उच्च प्रविधि भएका अन्तर्राष्ट्रिय साझेदार र छिमेकी मुलुकहरूसँग मिलेर प्राविधिक गठबन्धन (एलाइन्स) बनाउनुपर्ने विज्ञहरूको सुझावलाई सरकारले प्राथमिकतामा राख्ने उनले बताए।
मन्त्रालयले भोटेकोशी बाढीबाट सिर्जित संकट र हिमाली क्षेत्रमा देखिएको जलवायु महाविपत्तिबारे साझा धारणा तय गर्न विषयविज्ञहरूसँग छलफल गरेको हो।–न्युज एजेन्सी नेपाल