वासिङ्टनमा नोभेम्बर २ र ३ मा आयोजित बैठकमा दुवै देशका रक्षा अधिकारीहरूले सैन्य जोखिम न्यूनीकरण र संकटका बेला प्रभावकारी सञ्चार कायम गर्ने विषयमा छलफल गरेका छन्।
अमेरिकी रक्षा मन्त्रालयका अनुसार बैठकमा सम्भावित सैन्य दुर्घटना तथा तनावपूर्ण अवस्थालाई समयमै व्यवस्थापन गर्न व्यावहारिक सञ्चार माध्यम विस्तार गर्ने सहमति भएको छ। साथै, संकटका बेला तत्काल र प्रभावकारी रूपमा सूचना आदानप्रदान गर्न थप सञ्चार च्यानल प्रयोग गर्ने विषयमा पनि दुवै पक्ष सहमत भएका छन्।
बैठकमा अमेरिकाको प्रतिनिधित्व रक्षा मन्त्रालयअन्तर्गत नीति मामिलाका उपमन्त्रीको कार्यालयमा चीन, ताइवान र मङ्गोलिया मामिला हेर्ने प्रमुख निर्देशक सिन्थिया ‘स्यान्थी’ कारासले गरेकी थिइन्। चीनका तर्फबाट जनमुक्ति सेनाको अन्तर्राष्ट्रिय सैन्य सहकार्य कार्यालयअन्तर्गत अमेरिका तथा ओशिनिया मामिला विभागका उपनिर्देशक सिनियर कर्नेल वाङ वेई सहभागी भएका थिए।
पेन्टागनका अनुसार दुवै पक्षले आगामी महिनाहरूमा पनि जनमुक्ति सेनासँग रणनीतिक रक्षा मामिलामा संवादलाई निरन्तरता दिने प्रतिबद्धता जनाएका छन्।
ट्रम्प–सी भेटवार्ताको सहमति कार्यान्वयन
अमेरिका र चीनबीच सैन्य संकट व्यवस्थापनका लागि नयाँ संयन्त्र स्थापना गर्ने सहमति गत सेप्टेम्बरमा दुई देशका राष्ट्रपतिबीच भएको उच्चस्तरीय वार्ताका क्रममा भएको थियो।
त्यसक्रममा चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङले अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पसँगको भेटमा दुई देशबीचको रणनीतिक प्रतिस्पर्धालाई द्वन्द्वमा परिणत हुन नदिनुपर्नेमा जोड दिएका थिए। उनले ‘थ्युसिडाइड्स ट्र्याप’ बाट बच्न सकिने उल्लेख गर्दै दुवै देशका सेनाबीच संकट व्यवस्थापनका संयन्त्रलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने धारणा राखेका थिए।
राष्ट्रपति सीको भ्रमणपछि सेप्टेम्बर २६ मा चीनको परराष्ट्र मन्त्रालयले अमेरिका र चीनबीच संकट सञ्चार तथा रोकथामसम्बन्धी समझदारी पत्रलाई अघि बढाउने घोषणा गरेको थियो।
हालै वासिङ्टनमा सम्पन्न बैठकलाई उक्त सहमति कार्यान्वयन गर्ने पहिलो औपचारिक कदमका रूपमा हेरिएको छ।
ताइवान जलमार्गको तनाव कम गर्ने प्रयास
अमेरिका र चीनबीच सैन्य सञ्चार संयन्त्र विकास गर्नुको प्रमुख उद्देश्य ताइवान जलमार्गमा उत्पन्न हुन सक्ने सम्भावित सैन्य तनावलाई नियन्त्रण गर्नु रहेको विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।
दुई देशबीचको सैन्य सञ्चार सम्बन्ध सन् २०२२ मा थप कमजोर बनेको थियो। तत्कालीन अमेरिकी प्रतिनिधिसभाकी सभामुख न्यान्सी पेलोसीले अगस्ट २०२२ मा ताइवान भ्रमण गरेपछि चीनले अमेरिकासँगका उच्चस्तरीय सैन्य सञ्चार च्यानलहरू बन्द गरेको थियो।
त्यसपछि नोभेम्बर २०२३ मा सान फ्रान्सिस्कोमा तत्कालीन अमेरिकी राष्ट्रपति जो बाइडेन र चिनियाँ राष्ट्रपति सी जिनपिङबीच भएको भेटवार्तामा सैन्य हटलाइन पुनः सञ्चालन गर्ने सहमति भएको थियो। तर, त्यसपछि पनि दुवै देशबीचको सैन्य सञ्चार अपेक्षाकृत सीमित रहँदै आएको थियो।
डोनाल्ड ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालमा भने सैन्य सञ्चारलाई सक्रिय बनाउने प्रयासले निरन्तरता पाएको छ। अक्टोबर २०२५ मा अमेरिकी रक्षामन्त्री पिटर हेगसेथले मलेसियामा आयोजित आसियान रक्षा मन्त्रीहरूको बैठक (एडीएमएम–प्लस) का क्रममा चिनियाँ रक्षामन्त्री दोङ जुनसँग प्रत्यक्ष भेटवार्ता गरेका थिए।
त्यस्तै, अगस्ट २०२६ मा ताइवान क्षेत्रको सैन्य जिम्मेवारी सम्हाल्ने चिनियाँ इस्टर्न थिएटर कमान्डका प्रमुख जनरल याङ जिबिन र अमेरिकी प्यासिफिक कमान्डका एडमिरल स्यामुएल पापारोबीच क्यानडामा प्रत्यक्ष भेटवार्ता भएको थियो। दुई वर्षपछि भएको उक्त भेटलाई पनि सैन्य संवाद पुनः सक्रिय बनाउने प्रयासका रूपमा हेरिएको थियो।
अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा विश्लेषकहरूका अनुसार ताइवानलाई लिएर अमेरिका र चीनबीच बढ्दै गएको रणनीतिक प्रतिस्पर्धाका बीच सैन्य सञ्चार संयन्त्रको विकासले आकस्मिक तनाव व्यवस्थापनमा सहयोग पुर्याउन सक्छ।
वासिङ्टनमा सम्पन्न पछिल्लो बैठकले दुई महाशक्तिबीच सम्भावित सैन्य मुठभेड रोक्न संवाद र समन्वयका थप माध्यम विकास गर्ने प्रयासलाई अघि बढाएको छ।