काठमाडौं, २२ असोज । भारतीय अभिनेता नाना पाटेकरको निधनपछि करिब एक दशकअघि उनले दिएको एउटा भाषण सामाजिक सञ्जालमा पुनः चर्चामा आएको छ। सन् २०१६ मा नेसनल इन्स्टिच्युट अफ टेक्नोलोजी (एनआईटी) अगरतलाको नवौँ दीक्षान्त समारोहमा दिएको उनको भाषण अहिले सामाजिक सञ्जालमा व्यापक रूपमा साझा भइरहेको छ।
२०१६ को नोभेम्बरमा आयोजित दीक्षान्त समारोहमा सहभागी पाटेकरले युवा इन्जिनियरहरूलाई करियरसँगै इमानदारी, सामाजिक जिम्मेवारी र राष्ट्र निर्माणमा योगदान दिनुपर्ने सन्देश दिएका थिए। एनआईटी अगरतलाको अभिलेखअनुसार उक्त समारोहमा उनलाई मानार्थ डक्टरेट अफ लेटर्स (D.Litt.) प्रदान गरिएको थियो।
डिग्री प्राप्त गरेपछि विद्यार्थीहरूले नयाँ यात्राको सुरुवात गर्नुपर्ने उल्लेख गर्दै पाटेकरले शैक्षिक उपाधिलाई जीवनको अन्तिम उपलब्धिका रूपमा नलिन आग्रह गरेका थिए। उनले करियर रोज्दा तलब र आकर्षक अवसरसँगै आफ्नो मूल्य, देशप्रतिको जिम्मेवारी तथा सामाजिक दायित्वलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने बताए।
उनको सन्देशको मुख्य भाव व्यक्तिगत सफलताभन्दा इमानदारीपूर्ण जीवन र समाजप्रतिको योगदानमा केन्द्रित थियो। उनले आफूले आफैंलाई हेर्दा लाज महसुस गर्न नपर्ने गरी जीवन जिउन युवालाई आग्रह गरेका थिए।
‘समाजबाट पाएको कुरा समाजलाई फर्काउनुपर्छ’
एनआईटीजस्ता संस्थामा अध्ययन गर्ने विद्यार्थीको शिक्षामा सार्वजनिक स्रोतको समेत योगदान हुने उल्लेख गर्दै पाटेकरले शिक्षा पूरा गरेपछि समाज र देशलाई योगदान दिनुपर्ने बताए। उनले युवालाई आफ्नो ज्ञान, सीप र क्षमतालाई व्यक्तिगत उन्नतिमा मात्र सीमित नराखी आवश्यकतामा रहेका मानिस र समुदायको हितमा प्रयोग गर्न आग्रह गरेका थिए।
उनको सन्देशको मूल आशय शिक्षा र सफलता व्यक्तिगत उपलब्धिमा मात्र सीमित नभई समाजको हित तथा राष्ट्र निर्माणमा समेत उपयोग हुनुपर्ने थियो।
डिग्रीभन्दा कर्मलाई महत्व
पाटेकरको जीवनयात्रा पनि संघर्ष र निरन्तर कर्मको उदाहरणका रूपमा लिइन्छ। सर जे.जे. स्कुल अफ आर्टमा अध्ययन गरेपछि थिएटर हुँदै चलचित्र क्षेत्रमा प्रवेश गरेका उनले सन् १९७८ को ‘गमन’बाट फिल्मी यात्रा सुरु गरेका थिए। त्यसपछि गम्भीर अभिनयदेखि एक्सन र कमेडीसम्म विभिन्न भूमिकामार्फत उनले भारतीय चलचित्र क्षेत्रमा अलग पहिचान बनाए।
चलचित्र क्षेत्रसँगै सामाजिक कार्यमा समेत सक्रिय पाटेकरले खडेरी प्रभावित किसानलगायतका लागि सहयोग तथा अभियानमा सहभागिता जनाएका थिए। सन् २०१५ मा उनले अभिनेता मकरन्द अनासपुरेसँग मिलेर महाराष्ट्रका किसानलाई सहयोग गर्ने ‘नाम फाउन्डेसन’ स्थापना गरेका थिए।
एनआईटी अगरतलाका विद्यार्थीलाई सम्बोधन गर्दा उनले डिग्री र रोजगारीमा मात्र सीमित नहुन सुझाव दिएका थिए। निरन्तर सिक्ने, सकारात्मक सोच राख्ने तथा आफ्नो ज्ञान र सिर्जनात्मकतालाई देशका वास्तविक समस्या समाधानमा प्रयोग गर्न उनले विद्यार्थीलाई प्रेरित गरेका थिए।
निधनपछि फेरि सान्दर्भिक बन्यो पुरानो सन्देश
नाना पाटेकरको निधनको खबरसँगै उनको वर्षौं पुरानो भाषण पुनः चर्चामा आउँदा उनका विचारप्रति पनि नयाँ पुस्ताको ध्यान खिचिएको छ। व्यक्तिगत सफलता, आर्थिक उपलब्धि र करियरसँगै सामाजिक जिम्मेवारीलाई महत्व दिनुपर्ने उनको सन्देश अहिले पनि सान्दर्भिक रहेको भन्दै सामाजिक सञ्जालमा उक्त भाषण साझा भइरहेको छ।
विशेषगरी सार्वजनिक लगानीबाट शिक्षा हासिल गर्ने युवाले आफ्नो ज्ञान र सीप समाजमा फर्काउनुपर्ने उनको धारणा शिक्षा र सामाजिक उत्तरदायित्वबीचको सम्बन्धसँग जोडिएको छ। त्यसैले पाटेकरको उक्त भाषण अहिले उनको अभिनय यात्राको सम्झनासँगै सफलता हासिल गरेपछि समाजलाई के योगदान गर्ने भन्ने प्रश्न उठाउने सन्देशका रूपमा पुनः चर्चामा आएको छ।