उर्लाबारी, ११ कात्तिक । मोरङको उर्लाबारी–९ स्थित छिन्ताङे चोकमा समाजसेवी नरेन्द्र सेन्दाङले आफ्नो परिवारको सम्झनामा सांस्कृतिक पहिचान झल्किने आकर्षक स्मारक निर्माण गरिदिएका छन् । लिम्बू समुदायको मौलिक संस्कृति, परम्परा र पहिचानलाई संरक्षण गर्ने उद्देश्यसहित निर्माण गरिएको उक्त स्मारकमा च्याब्रुङ, सिलाम साक्मा र पुर्खाहरूको सम्झनालाई विशेष महत्त्व दिइएको छ ।
चोकको बीच भागमा निर्माण गरिएको स्मारकमा माथिल्लो भागमा च्याब्रुङ र त्यसको तल मुटुको आकारको संरचना राखिएको छ । स्मारकको आधारमा कालो ढुंगामा सुनौलो अक्षरले सांस्कृतिक सामग्री, पुर्खाहरूको विवरण तथा परिवारको वंशावलीसमेत उल्लेख गरिएको छ । यसले स्थानीय सांस्कृतिक पहिचानलाई सार्वजनिक रूपमा चिनाउने प्रयास गरेको देखिन्छ ।
समाजसेवी सेन्दाङले आफ्नो परिवारका दिवंगत सदस्यहरूको सम्झनालाई जीवन्त राख्दै भावी पुस्तालाई आफ्नो इतिहास, भाषा, संस्कृति र परम्पराबारे जानकारी दिने उद्देश्यले स्मारक निर्माण गरेका हुन् । परिवारको सम्झनामा बनाइएको यस संरचनाले व्यक्तिगत स्मृतिलाई सामुदायिक सांस्कृतिक पहिचानसँग जोड्ने काम गरेको छ ।
सिलाम साक्मा र सांस्कृतिक पहिचान
स्मारकमा समावेश गरिएको सिलाम साक्मा लिम्बू समुदायको सांस्कृतिक तथा धार्मिक परम्परासँग जोडिएको महत्त्वपूर्ण प्रतीक हो । परम्परागत मान्यताअनुसार यसलाई सुरक्षा, संरक्षण र नकारात्मक प्रभावबाट जोगिने कामनासँग सम्बन्धित सांस्कृतिक प्रतीकका रूपमा लिइन्छ । समुदायअनुसार यसको प्रयोग र व्याख्यामा केही भिन्नता हुन सक्छ ।
स्मारकमा च्याब्रुङ र सिलाम साक्माजस्ता सांस्कृतिक प्रतीक राखिनुले लिम्बू समुदायको मौलिक पहिचानलाई सार्वजनिक स्थानमा स्थापित गर्ने प्रयासलाई प्रतिबिम्बित गरेको छ । आधुनिक संरचनामार्फत परम्परागत प्रतीकलाई नयाँ पुस्तासमक्ष चिनाउने कामसमेत यसले गरेको छ ।
लिम्बू समुदायमा च्याब्रुङ केवल बाजा मात्र नभई सांस्कृतिक जीवनको अभिन्न हिस्सा हो । विभिन्न सांस्कृतिक उत्सव, विवाह, सामुदायिक कार्यक्रम तथा परम्परागत नृत्यमा च्याब्रुङको महत्त्वपूर्ण भूमिका रहँदै आएको छ । च्याब्रुङको धुन र तालले समुदायको सामूहिक भावना, परम्परा र सांस्कृतिक निरन्तरतालाई अभिव्यक्त गर्छ ।
पुर्खाको सम्झना र वंशावलीको अभिलेख
स्मारकको एक भागमा परिवारका दिवंगत सदस्यहरूको नाम तथा तस्बिर राखिएको छ । त्यसैगरी, अर्को भागमा परिवारको वंशावलीसमेत प्रस्तुत गरिएको छ । यसले भावी पुस्तालाई आफ्नो पुर्खा र पारिवारिक इतिहासबारे जानकारी प्राप्त गर्न सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ ।
समयसँगै पुराना पुस्ताको इतिहास र योगदान बिर्सिने सम्भावना रहन्छ । यस्तो अवस्थामा सार्वजनिक स्थानमा निर्माण गरिने स्मारकले परिवारको इतिहासलाई अभिलेखका रूपमा सुरक्षित राख्न मद्दत गर्छ । यसले स्थानीय समुदायमा पुर्खाप्रतिको सम्मान र पारिवारिक सम्बन्धको महत्त्वसमेत उजागर गर्छ ।
परिवारको सम्झनामा निर्माण गरिएको संरचनाले व्यक्तिगत भावनालाई मात्र समेटेको छैन, यसले स्थानीय सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षणमा पनि योगदान पुर्याउन सक्ने देखिन्छ । विशेषगरी नयाँ पुस्तालाई आफ्ना पुर्खा, मौलिक बाजा, सांस्कृतिक प्रतीक र परम्पराबारे बुझाउन यस्ता संरचना उपयोगी हुन सक्छन् ।
सांस्कृतिक संरक्षणमा स्थानीय पहलको महत्त्व
नेपाल बहुजातीय, बहुभाषिक र बहुसांस्कृतिक मुलुक हो । यहाँका विभिन्न समुदायका भाषा, भेषभूषा, बाजागाजा, संस्कार र परम्पराले राष्ट्रिय पहिचानलाई समृद्ध बनाएका छन् । तर आधुनिक जीवनशैली, बसाइँसराइ र पुस्तान्तरणका क्रममा कतिपय मौलिक परम्परा ओझेलमा पर्ने चुनौती पनि देखिन्छ ।
यस्तो अवस्थामा स्थानीय स्तरमा गरिने सांस्कृतिक संरक्षणका प्रयासले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् । आफ्नो समुदायको इतिहास र पहिचान झल्किने स्मारक निर्माण गर्नु, परम्परागत बाजागाजा र सांस्कृतिक प्रतीकलाई सार्वजनिक रूपमा चिनाउनु तथा पुर्खाको योगदानलाई अभिलेखबद्ध गर्नु सांस्कृतिक निरन्तरताका उपयोगी माध्यम हुन् ।
समाजसेवी नरेन्द्र सेन्दाङको पहलमा निर्माण गरिएको छिन्ताङे चोकको स्मारकलाई पनि यही सन्दर्भमा हेर्न सकिन्छ । यसले परिवारको सम्झनालाई सुरक्षित राख्नुका साथै स्थानीय सांस्कृतिक पहिचानलाई सार्वजनिक रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।
उर्लाबारी–९ को छिन्ताङे चोकमा रहेको यो संरचना स्थानीय बासिन्दाका लागि परिचयको एउटा आधार बन्न सक्नेछ । साथै, यसले च्याब्रुङ र सिलाम साक्मासहित लिम्बू समुदायको सांस्कृतिक महत्त्वबारे जानकारी फैलाउन सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ । परिवारको सम्झनामा निर्माण गरिएको स्मारकले एउटा सन्देश दिएको छ—पुर्खाको सम्मान गर्नु भनेको उनीहरूको नाम सम्झनु मात्र होइन, उनीहरूले छाडेर गएको इतिहास, संस्कृति र पहिचानलाई भावी पुस्तासम्म पुर्याउनु पनि हो ।