७–८ घण्टा सुत्दा पनि बिहान थकान र आलस्य हुन्छ ? यस्ता हुन सक्छन् कारण

सामान्यतया वयस्क व्यक्तिले दैनिक सातदेखि आठ घण्टा सुत्नुपर्ने मानिन्छ। तर निद्राको अवधि पर्याप्त हुँदैमा शरीरले आवश्यक आराम पाउँछ भन्ने हुँदैन। निद्राको गुणस्तर, खानपान, शारीरिक गतिविधि र मानसिक स्वास्थ्यले पनि बिहान उठ्दाको ताजगीमा प्रभाव पार्छन्।

लामो समयसम्म एउटै ठाउँमा बसेर काम गर्ने, मोबाइल तथा कम्प्युटरको अत्यधिक प्रयोग गर्ने, व्यायाम नगर्ने र तनाव व्यवस्थापनका लागि धूमपान तथा मदिराको सहारा लिने बानीले पनि शरीरमा थकान बढाउन सक्छ।

त्यसैले बिहान उठ्दा पनि शरीरमा ऊर्जा नहुने समस्याका सम्भावित कारण पहिचान गर्नु आवश्यक छ।

१. निद्राको गुणस्तर कमजोर हुनु

सातदेखि आठ घण्टा सुते पनि निद्रा राम्रोसँग नपरेमा बिहान थकान महसुस हुन सक्छ।

सुत्ने कोठामा अत्यधिक आवाज हुनु, असहज ओछ्यान, अनियमित समयमा सुत्ने बानी र सुत्नुअघि मोबाइल चलाउने जस्ता गतिविधिले निद्राको गुणस्तर बिगार्न सक्छन्।

त्यस्तै, राति क्याफिनयुक्त पेय पदार्थ सेवन गर्ने वा सुत्ने समय नजिकै कडा शारीरिक व्यायाम गर्ने बानीले पनि निद्रामा असर पार्न सक्छ।

त्यसैले नियमित समयमा सुत्ने र उठ्ने, सुत्नुअघि स्क्रिन प्रयोग कम गर्ने तथा शान्त वातावरणमा आराम गर्ने बानी बसाल्नुपर्छ।

२. शरीरमा पानीको कमी हुनु

शरीरलाई आवश्यक मात्रामा पानी नपुग्दा पनि थकान र कमजोरी महसुस हुन सक्छ।

राति सुतिरहेको समयमा पनि शरीरबाट पसिना र पिसाबमार्फत तरल पदार्थ बाहिरिने भएकाले बिहान उठ्दा केही मात्रामा पानीको कमी हुन सक्छ।

अत्यधिक पसिना आउनु, बारम्बार पिसाब लाग्नु वा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याले शरीरमा पानीको मात्रा घटाउन सक्छ।

पिसाबको रङ हल्का पहेँलो हुनु सामान्यतया पर्याप्त पानी पुगेको सङ्केत हुन सक्छ। तर पिसाबको रङ मात्रका आधारमा शरीरमा पानीको अवस्था निश्चित गर्न सकिँदैन।

त्यसैले दिनभरि आवश्यकताअनुसार पर्याप्त पानी पिउने बानी बसाल्नुपर्छ।

३. शरीरमा पोषणको कमी हुनु

असन्तुलित खानपानले पनि शरीरमा ऊर्जा कम गराउन सक्छ।

आफूलाई मन पर्ने खानेकुरा मात्र खाने र आवश्यक पोषक तत्त्व नपुग्ने अवस्था लामो समयसम्म रहेमा कमजोरी तथा थकान देखिन सक्छ।

विशेषगरी भिटामिन बी१२ र भिटामिन डीको कमीले शरीरमा थकान र कमजोरी निम्त्याउन सक्छ।

त्यसैले दैनिक खानामा फलफूल, हरियो सागसब्जी, दाल, गेडागुडी, दूध तथा आवश्यकताअनुसार अन्य पौष्टिक खाद्य पदार्थ समावेश गर्नुपर्छ।

४. शारीरिक गतिविधिको कमी

शरीरलाई पर्याप्त चलायमान नराख्दा पनि निद्राको गुणस्तर र दैनिक ऊर्जामा असर पर्न सक्छ।

लामो समयसम्म कुर्सीमा बसेर काम गर्ने, हिँडडुल नगर्ने र व्यायामबाट टाढा रहने मानिसमा दिनभरि सुस्ती महसुस हुन सक्छ।

स्वास्थ्यका लागि सातामा कम्तीमा पाँच दिन दैनिक ३० मिनेटका दरले व्यायाम गर्ने प्रयास गर्नुपर्छ। यसरी सातामा कुल १५० मिनेट शारीरिक गतिविधि गर्न सकिन्छ।

हिँडडुल, योग र अन्य सामान्य व्यायामलाई दैनिक दिनचर्यामा समावेश गर्दा शरीर सक्रिय राख्न सहयोग पुग्छ।

५. तनावको उचित व्यवस्थापन नहुनु

मानसिक तनावले पनि निद्रामा प्रत्यक्ष प्रभाव पार्न सक्छ। अत्यधिक चिन्ता र तनावका कारण निद्रा नलाग्ने, बीचबीचमा ब्युँझिने वा बिहान उठ्दा पनि थकान महसुस हुने समस्या देखिन सक्छ।

यसका लागि बिहान हिँड्ने, सङ्गीत सुन्ने, ध्यान गर्ने र आफूलाई मन पर्ने गतिविधिमा समय बिताउने बानी उपयोगी हुन सक्छ।

यस्ता उपाय अपनाउँदा पनि तनाव कम नभएमा मनोस्वास्थ्य विशेषज्ञ वा चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ।

थकानलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता नगर्नुहोस्

शरीरमा लगातार थकान महसुस हुनु सधैँ सामान्य दिनचर्याको परिणाम मात्र नहुन सक्छ। कहिलेकाहीँ यो शरीरभित्र कुनै स्वास्थ्य समस्या रहेको सङ्केत पनि हुन सक्छ।

राति ढिलो खाना खाने, पर्याप्त पोषण नलिने, निद्रा पूरा नहुने र शारीरिक गतिविधि कम हुने जस्ता बानी एकअर्कासँग सम्बन्धित हुन्छन्। यस्ता समस्याले शरीरको ऊर्जा घटाउनुका साथै मानसिक तनावसमेत बढाउन सक्छन्।

त्यसैले थकानको कारण पहिचान गरी समयमै जीवनशैली सुधार गर्नु आवश्यक हुन्छ।

थकान कम गर्न अपनाउन सकिने उपाय

दैनिक दिनचर्यामा केही सामान्य परिवर्तन गरेर पनि निद्रा र शारीरिक स्वास्थ्य सुधार गर्न सकिन्छ।

• राति सुत्नुअघि र बिहान उठेपछि सकेसम्म पहिलो एक घण्टा मोबाइल तथा अन्य स्क्रिन प्रयोग नगर्ने।

• तनाव कम गर्न आफूलाई मन पर्ने सिर्जनात्मक तथा मनोरञ्जनात्मक गतिविधिमा समय बिताउने।

• नियमित हिँडडुल गर्ने र शारीरिक व्यायामलाई दिनचर्याको हिस्सा बनाउने।

• योग तथा ध्यानको अभ्यास गर्ने।

• सन्तुलित र पोषणयुक्त खाना खाने।

• नियमित समयमा सुत्ने र उठ्ने बानी बसाल्ने।

यदि लगातार टाउको भारी हुने, थकान रहने वा शरीरमा ऊर्जा नहुने समस्या छ भने चिकित्सकसँग परामर्श लिनुपर्छ। आवश्यकताअनुसार थाइराइड र मधुमेहजस्ता समस्याको परीक्षण पनि गर्नुपर्ने हुन सक्छ।

लगातार थकान हुनुका पछाडि यी रोग पनि हुन सक्छन्

जीवनशैलीमा सुधार गर्दा पनि थकान कम नभएमा विभिन्न स्वास्थ्य समस्याको सम्भावना पनि विचार गर्नुपर्छ।

रक्तअल्पता: शरीरका विभिन्न अङ्गमा अक्सिजन पुर्‍याउने रगतको क्षमतामा कमी आउँदा कमजोरी, थकान र आलस्य महसुस हुन सक्छ।

अटोइम्युन रोग: शरीरको प्रतिरक्षा प्रणालीले आफ्नै कोष तथा तन्तुमाथि आक्रमण गर्दा विभिन्न स्वास्थ्य समस्या देखिन सक्छन्। यसले थकान र निद्राको ढाँचामा समेत असर पार्न सक्छ।

मिर्गौलासम्बन्धी समस्या: मिर्गौलाले राम्रोसँग काम नगर्दा शरीरमा फोहोर पदार्थ जम्मा हुन सक्छन्। यसले थकान र कमजोरी निम्त्याउन सक्छ।

रजोनिवृत्ति: महिलाहरूमा रजोनिवृत्तिको समयमा हर्मोनमा हुने परिवर्तनका कारण निद्रामा समस्या, राति पसिना आउने र थकान महसुस हुने जस्ता लक्षण देखिन सक्छन्।

निरन्तर थकान हुनु आफैँमा कुनै निश्चित रोगको प्रमाण होइन। तर पर्याप्त निद्रा र आराम गर्दा पनि समस्या कायम रहेमा स्वास्थ्य परीक्षण गराउनु आवश्यक हुन्छ।