काठमाडौं । नेपाली महिला फुटबलमा केही खेलाडी गोल गरेर चर्चामा आउँछन्, केही आफ्नो खेल कौशलले दर्शकको मन जित्छन्। तर डिफेन्डरको भूमिका भने प्रायः पर्दापछाडि हुन्छ। गोल रोक्नु, विपक्षीको आक्रमण बुझ्नु, सही समयमा ट्याकल गर्नु र टोलीलाई सुरक्षित राख्नु—यी कामको चर्चा गोलजति हुँदैन। यही भूमिकामा रहेर नेपाली महिला फुटबलमा आफ्नो पहिचान बनाउँदै आएकी खेलाडी हुन् पूजा राना।
कोहलपुर, बाँकेसँग जोडिएको उनको फुटबल यात्रा आज राष्ट्रिय टोली हुँदै विदेशी क्लबको ढोकासम्म पुगेको छ। राष्ट्रिय टोलीमा स्थान बनाउन, चोटबाट फर्किन र विदेशी क्लबमा आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्न उनले पार गरेको बाटो नेपाली महिला फुटबलमा बढ्दो अवसर र चुनौती दुवैको एउटा उदाहरण हो।
पूजाले सन् २०१९ मा विराटनगरमा भएको साफ महिला च्याम्पियनसिपमा बंगलादेशविरुद्ध खेल्दै सिनियर राष्ट्रिय टोलीमा डेब्यु गरेकी थिइन्। त्यो खेलमा उनी ८३औँ मिनेटमा मैदान प्रवेश गरेकी थिइन् र नेपालले बंगलादेशलाई ३–० ले पराजित गरेको थियो।
त्यसपछि पूजा नेपाली महिला टोलीको रक्षापंक्तिमा विस्तारै आफ्नो स्थान बनाउन थालिन्। उनको खेल्ने शैलीमा एउटा विशेषता छ—आफ्नो जिम्मेवारीमा अनुशासित रहने र आवश्यक पर्दा रक्षापंक्तिबाट आक्रमणमा पनि सहयोग गर्ने। उनी मूलतः डिफेन्डर हुन् र राइट ब्याकका रूपमा पनि खेल्दै आएकी छन्। क्लब करिअरमा उनले त्रिभुवन आर्मी क्लब हुँदै नेपाल पुलिस क्लबबाट खेलेकी छन्।
तर राष्ट्रिय टोलीको यात्रा सधैँ सहज भने रहेन। प्रतियोगितामा टोलीमा परे पनि सबै खेलमा मैदानमा उत्रने अवसर नपाउनु, प्रतिस्पर्धी खेलाडीबीच आफ्नो स्थान जोगाउनु र चोटका कारण महत्वपूर्ण खेल गुमाउनु उनका करिअरका चुनौती बने।
चोटले रोक्यो, तर यात्रा रोकिएन
सन् २०२४ को साफ महिला च्याम्पियनसिप पूजा रानाको करिअरको महत्वपूर्ण अध्याय बन्यो। नेपाल फाइनलसम्म पुग्दा उनको भूमिका महत्वपूर्ण रह्यो। प्रतियोगिताको सुरुवाती खेलमै भुटानविरुद्ध चोट लागेपछि उनले माल्दिभ्स र श्रीलंकाविरुद्धका खेल गुमाइन्।
तर चोटपछि उनले पुनरागमन गरिन्। भारतविरुद्धको सेमिफाइनलमा मैदानमा फर्किएकी पूजा बंगलादेशविरुद्धको फाइनलमा पनि नेपाली टोलीको रक्षापंक्तिमा थिइन्। नेपालले फाइनलमा बंगलादेशसँग २–१ को हार बेहोरे पनि पूजाका लागि त्यो प्रतियोगिता व्यक्तिगत रूपमा महत्वपूर्ण रह्यो।
फाइनलसम्मको यात्रामा योगदान गरेकी उनलाई उनको गृहनगर कोहलपुर नगरपालिकाले ५१ हजार रुपैयाँसहित सम्मान गर्यो। आफ्नो गृहनगरबाट पाएको सम्मानले थप मिहिनेत गर्ने हौसला मिलेको पूजाले बताएकी थिइन्।
यो सम्मान केवल एउटा पुरस्कार थिएन। नेपाली महिला फुटबलमा राष्ट्रिय टोलीसम्म पुगेकी आफ्नै ठाउँकी खेलाडीप्रति स्थानीय समुदायले देखाएको विश्वास पनि थियो।
नेपाल बाहिरको मैदानमा नयाँ परीक्षा
राष्ट्रिय टोलीमा स्थापित हुँदै गर्दा पूजाका लागि अर्को ढोका खुल्यो—विदेशी क्लब फुटबल।
सन् २०२५ मा उनी भुटानको टान्सपर युनाइटेडसँग आबद्ध भइन्। क्लबको आधिकारिक खेलाडी सूचीमा उनलाई नेपाली डिफेन्डरका रूपमा समावेश गरिएको छ। क्लबमा उनको जर्सी नम्बर ३२ र जन्ममिति २८ मार्च २००१ उल्लेख गरिएको छ।
विदेशी क्लबमा खेल्नु पूजाका लागि केवल अर्को क्लब परिवर्तन थिएन। नेपाली महिला खेलाडीका लागि अन्तर्राष्ट्रिय क्लबमा नियमित रूपमा खेल्ने अवसर आफैँमा ठूलो अनुभव हो। नयाँ वातावरण, फरक प्रशिक्षण शैली, नयाँ खेलाडी र फरक प्रतिस्पर्धाबीच आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्नु उनको करिअरको अर्को परीक्षा बन्यो।
भुटानमा खेलिसकेपछि उनको यात्रा अझै अर्को देशतर्फ अघि बढ्यो।
बंगलादेशमा इतिहाससँग जोडिएको अध्याय
सन् २०२५ को अक्टोबरमा पूजाले बंगलादेशको नासरिन स्पोर्टस एकेडेमीसँग सम्झौता गरिन्। उनलाई क्लबले साफ क्लब च्याम्पियनसिप खेल्नका लागि अनुबन्ध गरेको थियो। नेपाल न्यूजका अनुसार यो सम्झौतालाई बंगलादेशी महिला फुटबलको इतिहासमै पहिलो विदेशी खेलाडी अनुबन्धका रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो।
यसले पूजाको व्यक्तिगत करिअरलाई मात्र होइन, नेपाली महिला फुटबल खेलाडीको बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय पहुँचलाई पनि देखायो।
दक्षिण एसियाली महिला फुटबलमा नेपाल, भारत, बंगलादेश र भुटानबीचको प्रतिस्पर्धा लामो समयदेखि राष्ट्रिय टोलीको स्तरमा हुँदै आएको थियो। तर क्लब फुटबलको स्तरमा खेलाडीहरू एकअर्काको देशमा पुगेर खेल्ने अवसर अझै सीमित थियो। पूजाको भुटान र बंगलादेश यात्रा त्यस अर्थमा महत्वपूर्ण बनेको छ।
डिफेन्डरको जिम्मेवारी
फुटबलमा डिफेन्डरको काम गोल गर्नु मात्र होइन, विपक्षीलाई गोल गर्न नदिनु हो। पूजाको करिअर पनि यही भूमिकासँग जोडिएको छ।
साफ २०२४ मा उनी राइट ब्याक भए पनि नेपालका अन्तिम दुई खेलमा लेफ्ट डिफेन्समा खेलेकी थिइन्। परिस्थितिअनुसार आफ्नो पोजिसन परिवर्तन गरेर टोलीको आवश्यकता पूरा गर्न सक्नु उनको उपयोगिताको एउटा पक्ष हो।
यस्ता खेलाडी प्रशिक्षकका लागि महत्वपूर्ण हुन्छन्। किनभने प्रतियोगिताका क्रममा चोट, निलम्बन वा रणनीतिका कारण खेलाडीको पोजिसन परिवर्तन गर्नुपर्ने अवस्था आउन सक्छ। पूजा त्यस्तो भूमिकामा आफूलाई अनुकूल बनाउन सक्ने खेलाडीका रूपमा देखिएकी छन्।
अबको बाटो अझ चुनौतीपूर्ण
पूजाको कथा अझै पूरा भएको छैन। राष्ट्रिय टोलीमा आफ्नो स्थान बलियो बनाउनु, विदेशी क्लबमा नियमित खेल्ने अवसर पाउनु र दक्षिण एसियाली स्तरमा नेपाली महिला फुटबलको प्रतिनिधित्व गर्नु उनका लागि निरन्तर चुनौती हुन्।
पहिलो साफ क्लब महिला च्याम्पियनसिपले पनि दक्षिण एसियाली महिला क्लब फुटबलका लागि नयाँ बाटो खोल्यो। प्रतियोगितामा नेपाल, भारत, बंगलादेश, भुटान र पाकिस्तानका क्लब सहभागी भए।
यस्तो प्रतियोगिताले पूजाजस्ता खेलाडीलाई राष्ट्रिय टोलीबाहेक क्लबस्तरमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय अनुभव हासिल गर्ने अवसर दिएको छ। विदेशी खेलाडी र फरक शैलीका टोलीसँग प्रतिस्पर्धा गर्दा उनीहरूको खेलमा थप परिपक्वता आउने अपेक्षा गर्न सकिन्छ।
पूजाको यात्रा एउटा खेलाडीको व्यक्तिगत सफलताको कथा मात्र होइन। यो नेपाली महिला फुटबलमा विस्तारै बदलिँदै गएको सम्भावनाको कथा पनि हो। केही वर्षअघिसम्म राष्ट्रिय टोलीका खेलाडीका लागि विदेशमा क्लब फुटबल खेल्ने अवसर दुर्लभ थियो। अहिले नेपाली खेलाडीहरू भुटान, बंगलादेशलगायतका देशका क्लबमा पुग्न थालेका छन्।
कोहलपुरको मैदानबाट सुरु भएको उनको यात्रा राष्ट्रिय टोलीसम्म पुग्यो, चोटले केही समय रोक्यो, तर फेरि मैदानमा फर्कियो। त्यसपछि भुटान हुँदै बंगलादेशसम्म पुग्यो।