काठमाडौँ । युरोपेली टापु राष्ट्र साइप्रसको प्रमुख वामपन्थी दल ‘प्रोग्रेसिभ पार्टी अफ वर्किङ पिपल’ (AKEL) ले स्थापनाको एक सय वर्ष पूरा गरेको छ । लामो राजनीतिक संघर्ष, प्रतिबन्ध र उतारचढाव पार गरेको यो दल अहिले साइप्रसको प्रमुख प्रतिपक्षी शक्तिका रूपमा सक्रिय छ । शतवार्षिकीका अवसरमा पार्टीले दक्षिणपन्थी तथा उग्रदक्षिणपन्थी शक्तिको प्रभाव रोक्न प्रगतिशील दलहरूबीच व्यापक गठबन्धन निर्माण गर्ने लक्ष्य अघि सारेको छ ।
सन् १९२६ अगस्ट १५ मा ‘कम्युनिस्ट पार्टी अफ साइप्रस’ (KKK) का रूपमा स्थापना भएको यस दलले आफ्नो शतवार्षिकीका अवसरमा अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनसमेत आयोजना गरेको छ । सम्मेलनमा विभिन्न देशका कम्युनिस्ट पार्टीका प्रतिनिधिलाई आमन्त्रण गरिएको थियो । नेपालको तर्फबाट नेकपा एमालेका नेता तथा पूर्वपरराष्ट्रमन्त्री प्रदीप ज्ञवालीले कार्यक्रममा सम्बोधन गरेका थिए ।
नेपालबाट एमाले सहभागी भएको सम्मेलनको आयोजक दल AKEL को राजनीतिक पृष्ठभूमि, सरकारमा रहेको भूमिका र वर्तमान संसदीय अवस्थाबारे पाँच बुँदामा चर्चा गरौँ ।
१. AKEL कस्तो राजनीतिक दल हो ?
AKEL साइप्रसको मार्क्सवादी–लेनिनवादी विचारधारामा आधारित कम्युनिस्ट पार्टी हो । मजदुर र किसानका अधिकार, सामाजिक न्याय तथा समानताका मुद्दासँगै साइप्रसको राष्ट्रिय एकता र पुनर्मिलनको पक्षमा यो दलले लामो समयदेखि राजनीतिक गतिविधि गर्दै आएको छ ।
सन् १९२६ मा कम्युनिस्ट पार्टी अफ साइप्रसका रूपमा स्थापना भए पनि ब्रिटिस औपनिवेशिक शासनका क्रममा प्रतिबन्ध र दमनको सामना गर्नुपरेपछि सन् १९४१ मा AKEL नामबाट पुनर्गठन गरिएको थियो । अन्तर्राष्ट्रिय ऐक्यबद्धता, उपनिवेशवाद विरोध र निशस्त्रीकरण पनि यसका प्रमुख राजनीतिक मुद्दा हुन् ।
२. सरकारको नेतृत्व र गठबन्धनमा भूमिका
AKEL ले सन् २००८ मा राष्ट्रपतीय निर्वाचन जित्दै साइप्रसको सरकारको नेतृत्व गर्ने अवसर पाएको थियो । पार्टीका तत्कालीन महासचिव दिमित्रिस क्रिस्टोफियास सन् २००८ देखि २०१३ सम्म देशको राष्ट्रपति बने । उनी साइप्रसको इतिहासमा राष्ट्रपति निर्वाचित हुने पहिलो कम्युनिस्ट नेता थिए ।
क्रिस्टोफियासको कार्यकालमा श्रमिक अधिकार, सामाजिक सुरक्षा र साइप्रसको पुनर्मिलनसम्बन्धी विषयले प्राथमिकता पाएका थिए ।
यसअघि पनि AKEL ले सन् १९८८ मा जर्ज भासिलियु र सन् २००३ मा तासोस पापादपुलोसलाई राष्ट्रपति निर्वाचित गराउन गठबन्धन साझेदारका रूपमा भूमिका खेलेको थियो । सन् २०२३ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पार्टीको समर्थन पाएका एन्ड्रियास माभ्रोयान्निसले पनि प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।
३. अहिले संसद्मा कति बलियो छ AKEL ?
साइप्रसको संसद् ‘हाउस अफ रिप्रिजेन्टेटिभ्स’ मा कुल ८० सदस्य रहने व्यवस्था छ । तर ग्रीक साइप्रस समुदायका लागि ५६ सिट मात्रै निर्वाचनमार्फत पूर्ति हुँदै आएका छन् । बाँकी २४ सिट टर्किस साइप्रस समुदायका लागि छुट्याइए पनि हाल रिक्त छन् ।
उपलब्ध निर्वाचन विवरणअनुसार सन् २०२६ मे २४ मा सम्पन्न आम निर्वाचनमा AKEL ले २३.९ प्रतिशत मतसहित १५ सिट जितेको छ । यससँगै पार्टी संसद्को दोस्रो ठूलो शक्ति तथा प्रमुख प्रतिपक्षी दल बनेको छ ।
पार्टीको नेतृत्व सन् २०२१ देखि महासचिव स्टेफानोस स्टेफानोउले गर्दै आएका छन् ।
४. प्रतिबन्ध र राजनीतिक संघर्षको लामो इतिहास
AKEL को एक सय वर्षे यात्रा सहज रहेन । ब्रिटिस औपनिवेशिक शासनविरुद्धको गतिविधिका कारण पार्टीले पटक–पटक प्रतिबन्ध र दमनको सामना गर्नुपरेको थियो । सन् १९५५ डिसेम्बर १४ मा ब्रिटिस प्रशासनले पार्टीलाई गैरकानुनी घोषणा गरेपछि तत्कालीन महासचिव इजेकियास पापायोआन्नोउसहित सयौँ नेता तथा कार्यकर्ता पक्राउ परेका थिए ।
सन् १९७४ मा ग्रीक सैन्य समूहको सहयोगमा साइप्रसमा भएको सैनिक विद्रोह र त्यसपछि टर्कीले गरेको सैन्य हस्तक्षेपको पनि AKEL ले विरोध गरेको थियो । यी घटनाले साइप्रसको राजनीतिक अवस्था र राष्ट्रिय एकताको मुद्दालाई लामो समयसम्म प्रभावित पारे ।
५. अबको लक्ष्य : प्रगतिशील गठबन्धन निर्माण
शतवार्षिकी मनाइरहेको AKEL ले साइप्रसमा दक्षिणपन्थी र उग्रदक्षिणपन्थी शक्तिको प्रभाव बढ्न नदिन प्रगतिशील सामाजिक बहुमतमा आधारित गठबन्धन निर्माण गर्ने घोषणा गरेको छ ।
पार्टीले सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनलाई समेत लक्षित गर्दै राजनीतिक सहकार्य विस्तार गर्ने योजना अघि सारेको छ । राष्ट्रिय एकता, श्रमिक वर्गको अधिकार, सामाजिक न्याय र स्थायी शान्तिलाई आगामी राजनीतिक यात्राका प्रमुख प्राथमिकताका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ ।
एक शताब्दी लामो राजनीतिक इतिहास बोकेको AKEL अहिले पनि साइप्रसको राजनीतिमा प्रभावशाली वामपन्थी शक्तिका रूपमा रहेको छ ।