माचा लाते, आइस्ड माचा हुँदै अहिले ‘डर्टी माचा’ समेत क्याफेहरूमा लोकप्रिय हुन थालेको छ। कफीको चुस्की लिने बानी परेका धेरै मानिस अहिले माचाको स्वाद लिन थालेका छन्। तर माचा वास्तवमा के हो र यसलाई किन यति धेरै रुचाउन थालिएको छ भन्ने चासो पनि बढेको छ।
के हो माचा ?
माचा जापानको परम्परागत हरियो चिया हो। सामान्य हरियो चिया तयार गर्दा चियापत्तीलाई तातोपानीमा भिजाएर त्यसको झोल पिइन्छ। तर माचा तयार गर्ने तरिका फरक हुन्छ।
यसका लागि विशेष विधिबाट उत्पादन गरिएका चियाका पातलाई सुकाएर मसिनो धुलो बनाइन्छ। त्यसपछि उक्त धुलोलाई पानी वा दूधमा मिसाएर सेवन गरिन्छ। यसरी माचा पिउँदा चियाको झोल मात्र नभई पातकै धुलो शरीरमा पुग्छ।
एन्टिअक्सिडेन्टको राम्रो स्रोत
माचामा क्याटेचिनलगायत विभिन्न एन्टिअक्सिडेन्ट पाइन्छन्। यी तत्वले शरीरमा उत्पन्न हुने अक्सिडेटिभ स्ट्रेस कम गर्न सहयोग पुर्याउन सक्छन्।
एन्टिअक्सिडेन्टले शरीरका कोषलाई क्षति हुनबाट जोगाउन भूमिका खेल्ने भएकाले माचालाई स्वास्थ्यका दृष्टिले उपयोगी पेय मान्ने गरिन्छ। यसले छालाको स्वास्थ्य कायम राख्न, समयअगावै चाउरी पर्ने प्रक्रियालाई कम गर्न तथा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता र मुटुको स्वास्थ्यमा सहयोग पुर्याउन सक्ने सम्भावना छ।
यद्यपि, सामान्य हरियो चियाको तुलनामा माचा कति बढी प्रभावकारी छ भन्ने विषयमा पर्याप्त अनुसन्धान भइसकेको छैन। त्यसैले यसलाई कुनै रोग निको पार्ने औषधि वा सबै स्वास्थ्य समस्याको समाधानका रूपमा लिनु हुँदैन।
एकाग्रता र जागरुकता बढाउन सहयोग
माचामा क्याफिनसँगै एल–थियानिन नामक तत्व पनि पाइन्छ। क्याफिनले शरीरलाई सक्रिय र जागरुक राख्न मद्दत गर्छ भने एल–थियानिनले मस्तिष्कको कार्यक्षमता तथा ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमतासँग सम्बन्धित प्रभाव पार्न सक्छ।
यी दुवै तत्वको उपस्थितिका कारण माचा सेवन गर्दा केही व्यक्तिले कफी पिएजस्तै सक्रियता महसुस गर्न सक्छन्। तर कफीको तुलनामा शान्त र सन्तुलित ऊर्जा प्राप्त हुने अनुभव पनि हुन सक्छ।
यद्यपि, यसको प्रभाव व्यक्तिअनुसार फरक पर्न सक्छ।
तौल घटाउन माचा कति प्रभावकारी ?
तौल व्यवस्थापनका लागि पनि माचालाई उपयोगी मान्ने गरिएको छ। हरियो चियामा पाइने क्याटेचिन र क्याफिनले शरीरको ऊर्जा खर्च तथा बोसोको मेटाबोलिजममा केही प्रभाव पार्न सक्ने विभिन्न अध्ययनले देखाएका छन्।
माचामा पनि यी तत्व पाइने भएकाले यसको सेवनले तौल व्यवस्थापनमा सहयोग गर्न सक्ने चर्चा हुने गरेको छ। यस विषयमा नेसनल लाइब्रेरी अफ मेडिसिनमा प्रकाशित अध्ययनहरूमा पनि हरियो चियाका यस्ता तत्वको प्रभावबारे चर्चा गरिएको छ।
तर माचा पिउँदैमा स्वतः तौल घट्छ भन्ने हुँदैन। स्वस्थ तौल कायम राख्न सन्तुलित खानपान, नियमित शारीरिक व्यायाम, पर्याप्त निद्रा र स्वस्थ जीवनशैली नै महत्वपूर्ण हुन्छन्।
कफीको विकल्प बन्न सक्छ माचा ?
माचामा पनि क्याफिन पाइने भएकाले यसलाई कफीको विकल्पका रूपमा प्रयोग गर्नेहरूको संख्या बढिरहेको छ। तर कफीको विकल्प भन्दैमा यसको सेवनमा लापरबाही गर्नु उचित हुँदैन।
आवश्यकताभन्दा बढी क्याफिन सेवन गर्दा मुटुको धड्कन बढ्ने, बेचैनी हुने, चिन्ता बढ्ने र निद्रामा समस्या आउनेजस्ता असर देखिन सक्छन्। विशेषगरी क्याफिनप्रति संवेदनशील व्यक्तिले यसको मात्रा नियन्त्रण गर्नुपर्छ।
‘डर्टी माचा’ किन चर्चामा छ ?
माचाका विभिन्न परिकारमध्ये पछिल्लो समय ‘डर्टी माचा’ पनि लोकप्रिय बन्दै गएको छ। नाम सुन्दा अस्वस्थकर वा फोहोर पेयजस्तो लागे पनि यसको अर्थ त्यस्तो होइन।
सामान्यतया माचा, दूध र एस्प्रेसो कफी मिसाएर डर्टी माचा तयार गरिन्छ। यसमा माचा र दूधको मिश्रणमाथि एस्प्रेसो थपिन्छ।
यसको आकर्षण स्वाद र बनावट दुवैमा देखिन्छ। हरियो माचा, सेतो दूध र गाढा कफीको छुट्टाछुट्टै तहले यसलाई हेर्दा पनि आकर्षक बनाउँछ। स्वादमा माचाको हल्का तितोपन र कफीको गहिरो स्वाद एकैपटक अनुभव गर्न सकिन्छ।
तर डर्टी माचामा माचा र एस्प्रेसो दुवैबाट क्याफिन प्राप्त हुने भएकाले यसको कुल क्याफिन मात्रा सामान्य माचाभन्दा बढी हुन सक्छ। अत्यधिक सेवन गर्दा बेचैनी, मुटुको धड्कन बढ्ने, हातखुट्टा काम्ने तथा निद्रामा समस्या आउने जोखिम रहन्छ।
त्यसैले स्वादका लागि कहिलेकाहीँ सेवन गर्न सकिने भए पनि डर्टी माचालाई सामान्य माचाभन्दा बढी स्वास्थ्यकर पेय मान्नु उचित हुँदैन।
माचा पिउँदा के कुरामा ध्यान दिने ?
माचामा स्वास्थ्यका लागि उपयोगी तत्व पाइन्छन् भन्दैमा यसको अत्यधिक सेवन गर्नु राम्रो होइन। विशेषगरी क्याफिनको मात्रा ख्याल गर्नु आवश्यक हुन्छ।
त्यस्तै, क्याफेहरूमा पाइने माचा लाते तथा अन्य परिकारमा चिनी, सिरप, क्रिम र गुलियो पदार्थ मिसाइएको हुन सक्छ। यस्ता सामग्रीको मात्रा धेरै भएमा पेयबाट प्राप्त हुन सक्ने सम्भावित फाइदाभन्दा चिनीको सेवन बढी महत्वपूर्ण बन्न सक्छ।
त्यसैले सकेसम्म कम चिनी भएको वा चिनी नमिसाइएको माचा रोज्नु उपयुक्त हुन्छ। बजारमा उपलब्ध सबै माचाको गुणस्तर र शुद्धता समान नहुने भएकाले उत्पादनको गुणस्तर तथा त्यसमा प्रयोग गरिएका सामग्रीबारे पनि जानकारी लिनुपर्छ।
ट्रेन्डभन्दा स्वास्थ्यलाई प्राथमिकता
नेपालमा पनि माचाको लोकप्रियता विस्तार हुँदै गएको छ। नयाँ स्वाद र फरक अनुभवका कारण क्याफेहरूमा यसको माग बढिरहेको छ। सामाजिक सञ्जालमा देखिएको लोकप्रियताले पनि यसको प्रयोगलाई थप प्रोत्साहन गरेको छ।
तर कुनै पेय लोकप्रिय भयो भन्दैमा त्यसलाई अन्धाधुन्ध सेवन गर्नु उचित हुँदैन। माचामा पाइने एन्टिअक्सिडेन्ट, क्याफिन र एल–थियानिनका सम्भावित फाइदासँगै यसको सेवनको मात्रा र तयारी गर्ने तरिकाबारे पनि सचेत हुन आवश्यक छ।
अन्ततः माचा स्वादका लागि मात्र नभई सम्भावित स्वास्थ्य लाभका कारण पनि आकर्षक पेय हुन सक्छ। तर ट्रेन्ड पछ्याउनुभन्दा आफ्नो स्वास्थ्य अवस्था र आवश्यकतालाई प्राथमिकता दिनु नै बुद्धिमानी हुन्छ।