बालबालिकाले आफ्नो शारीरिक बनावट, छालाको रङ वा रूपरङलाई लिएर असन्तुष्टि व्यक्त गर्न थालेमा त्यसलाई सामान्य भन्दै बेवास्ता गर्नु हुँदैन। यस्तो सोचले उनीहरूको आत्मविश्वासमा असर पार्न सक्छ र पढाइ, खेलकुद तथा दैनिक गतिविधिमा समेत प्रभाव पर्न सक्छ।
बालबालिकालाई सानै उमेरदेखि आफ्नो शरीरको सम्मान गर्न सिकाउनु अभिभावकको महत्वपूर्ण जिम्मेवारी हो। उनीहरूको बाहिरी रूपभन्दा क्षमता, स्वास्थ्य र व्यक्तित्वका सकारात्मक पक्षलाई प्राथमिकता दिन सके आत्मविश्वास बढाउन सहयोग पुग्छ।
बच्चाले आफ्नो शरीरलाई लिएर नकारात्मक धारणा बनाउन नदिन अभिभावकले यी उपाय अपनाउन सक्छन्।
१. घरमै सकारात्मक उदाहरण प्रस्तुत गर्नुहोस्
बालबालिकाले अभिभावकको व्यवहारबाट धेरै कुरा सिक्छन्। त्यसैले बच्चाको अगाडि आफ्नै शरीर, छालाको रङ वा रूपरङप्रति नकारात्मक टिप्पणी नगर्नु राम्रो हुन्छ। अरू व्यक्तिको शारीरिक बनावटबारे अनावश्यक टिप्पणी गर्ने बानी पनि त्याग्नुपर्छ।
अभिभावकले आफ्नो शरीरप्रति सकारात्मक र सहज दृष्टिकोण राखेमा बच्चाले पनि आफूलाई स्वीकार गर्न सिक्ने वातावरण बन्न सक्छ।
२. बाहिरी रूप होइन, क्षमताको प्रशंसा गर्नुहोस्
बच्चालाई ‘तिमी कति राम्रो देखिन्छौ’ भन्ने कुरामा मात्र केन्द्रित नगरी उसले गरेको प्रयास र क्षमताको प्रशंसा गर्नु आवश्यक छ।
उदाहरणका लागि, बच्चाले राम्रोसँग दौडियो, पौडियो, नाच्यो वा कुनै काममा मेहनत गर्यो भने उसको प्रयास र क्षमताको प्रशंसा गर्न सकिन्छ। शारीरिक आकर्षणभन्दा स्वस्थ र सक्रिय शरीर महत्वपूर्ण हुन्छ भन्ने कुरा पनि उमेरअनुसार बुझाउनुपर्छ।
३. सामाजिक सञ्जाल र मिडियाको प्रभावबारे बुझाउनुहोस्
टेलिभिजन, सामाजिक सञ्जाल तथा इन्टरनेटमा देखिने विभिन्न प्रकारका ‘आदर्श’ शारीरिक बनावटले बालबालिकामा आफू पनि त्यस्तै हुनुपर्छ भन्ने सोच विकास गर्न सक्छ।
त्यसैले सञ्चारमाध्यममा देखाइने सबै कुरा वास्तविक जीवनको प्रतिनिधित्व नहुन सक्ने विषयमा बच्चासँग सहज रूपमा कुराकानी गर्नु उपयोगी हुन्छ। प्रत्येक व्यक्तिको शरीर र रूप फरक हुन्छ र अरूसँग निरन्तर तुलना गर्नु आवश्यक छैन भन्ने कुरा पनि बुझाउनुपर्छ।
४. आफ्नो शरीरप्रति सम्मान गर्ने बानी बसाल्नुहोस्
बालबालिकालाई शरीरको प्रत्येक अंगको उपयोगिता र स्वास्थ्यको महत्वबारे सकारात्मक रूपमा सिकाउनुपर्छ। ‘सुन्दर देखिनु’ भन्दा शरीर स्वस्थ, बलियो र सक्रिय हुनु महत्वपूर्ण हो भन्ने धारणा विकास गराउन सकिन्छ।
आफ्नो शरीरलाई माया र सम्मान गर्न सिकेको बच्चाले भविष्यमा आफ्नो शारीरिक बनावटलाई लिएर अनावश्यक हीनताबोध विकास गर्ने सम्भावना कम हुन सक्छ।
५. बच्चाको भावना सुन्नुहोस् र सहानुभूति देखाउनुहोस्
यदि बच्चाले आफ्नो शरीर, उचाइ, तौल, छालाको रङ वा रूपरङलाई लिएर चिन्ता व्यक्त गर्छ भने उसको भावनालाई मजाकमा उडाउनु वा गाली गर्नु हुँदैन।
उसले किन त्यस्तो महसुस गरिरहेको छ भन्ने कुरा शान्त रूपमा सुन्नुपर्छ। अभिभावकसँग आफ्ना कुरा खुलेर राख्न सक्ने वातावरण बनेमा बच्चाले समस्या र असुरक्षाका भावना सहज रूपमा व्यक्त गर्न सक्छ।
आवश्यक अवस्थामा विद्यालयका शिक्षक, बाल मनोविज्ञानसम्बन्धी विशेषज्ञ वा स्वास्थ्यकर्मीसँग पनि परामर्श लिन सकिन्छ। बालबालिकाको आत्मविश्वास निर्माण गर्न घरको सकारात्मक वातावरण र अभिभावकको व्यवहारले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।