तिहारमा घर सजाउन अपनाउनुहोस् यी १० आकर्षक रंगोली डिजाइन

तिहारमा रंगोली बनाउने चलन केवल घर सजाउने माध्यम मात्र होइन, यो धार्मिक आस्था, सांस्कृतिक परम्परा र शुभताको प्रतीकसमेत हो। घरको मूलढोका वा आँगनमा बनाइने रंगोलीलाई सुख, शान्ति, समृद्धि र सौभाग्यको संकेतका रूपमा लिने गरिन्छ।

त्यसैले पछिल्लो समय तिहारमा रंगोली बनाउने परम्परा गाउँदेखि सहरसम्म लोकप्रिय हुँदै गएको छ। चामलको पीठोबाट बनाइने स्वस्तिकदेखि देवीदेवताका आकृति र आधुनिक कलात्मक डिजाइनसम्म रंगोलीका विभिन्न स्वरूप देख्न सकिन्छ।

रंगोलीको धार्मिक तथा सांस्कृतिक महत्त्व

नेपाली समाजमा कुनै पनि शुभकार्यको सुरुवात गर्नुअघि चामलको पीठोबाट स्वस्तिक वा अन्य शुभ आकृति बनाउने परम्परा छ। यस्ता आकृतिले घरमा शुभकार्य भइरहेको संकेत गर्नुका साथै सकारात्मकताको प्रतीकका रूपमा पनि महत्त्व राख्छन्।

धार्मिक तथा आध्यात्मिक कार्यमा रंगोलीको विशेष स्थान छ। हवन, यज्ञ तथा अन्य पूजाआजाका अवसरमा रंगोली बनाउने चलन पनि यही मान्यतासँग जोडिएको छ।

रंगोलीलाई अल्पना पनि भनिन्छ। अल्पनालाई वात्स्यायनको ‘कामसूत्र’मा उल्लेख गरिएका चौसठी कलामध्ये एक मानिन्छ। यो प्राचीन लोककलाको एउटा स्वरूप हो।

परम्परागत मान्यताअनुसार घरको आँगन सफा गरेर कलात्मक आकृति बनाउँदा धन, ऐश्वर्य र समृद्धि भित्रिने विश्वास गरिन्छ। घर–आँगन लिपपोत गरी रंगोली सजाउने चलनलाई भूमि शुद्धीकरण र शुभताको आह्वानसँग पनि जोडिएको छ।

रंगोलीले जीवनलाई सुन्दर, रंगीन र उत्सवमय बनाउनुपर्ने सन्देशसमेत दिन्छ।

तिहारमा किन बढ्दै छ रंगोलीको आकर्षण ?

तिहार उज्यालो र रंगहरूको पर्व हो। दियोको प्रकाश, फूलमालाको सुगन्ध, सेलरोटीको स्वाद र देउसी–भैलोको रमाइलोले घर–आँगनमा छुट्टै उत्साह थप्छन्। यस्तो वातावरणमा रंगोलीले घरको सुन्दरता अझ बढाउँछ।

पहिले रंगोली बनाउने चलन मुख्यतः सहरी क्षेत्रमा बढी देखिन्थ्यो। तर पछिल्ला वर्षमा गाउँघरमा पनि तिहारका बेला रंगोली सजाउने परम्परा विस्तार हुँदै गएको छ। अहिले घरको मूलढोका, आँगन र पूजास्थलमा विभिन्न डिजाइनका रंगोली बनाउने चलन बढेको छ।

तिहारमा कस्तो रंगोली बनाउने ?

तिहारमा आफ्नो रुचि र उपलब्ध ठाउँअनुसार विभिन्न डिजाइनका रंगोली बनाउन सकिन्छ। स्वस्तिक, भगवान् गणेश तथा अन्य देवीदेवताका आकृतिदेखि फूल, मयुर, ज्यामितीय र अमूर्त डिजाइनसम्म छनोट गर्न सकिन्छ।

रंगोली बनाउन सिन्दुर, चामलको पीठो, रंगीन धुलो, रंगीन चामल तथा विभिन्न प्रकारका फूल प्रयोग गर्न सकिन्छ। रंगोलीको बीचमा वा छेउमा दियो राख्दा यसको आकर्षण अझ बढ्छ।

रंगोलीका १० आकर्षक डिजाइन

१. परम्परागत रंगोली

परम्परागत रंगोली चामलको पीठो वा सेतो चकको धुलो प्रयोग गरेर बनाउन सकिन्छ। रेखा र थोप्लाको संयोजनबाट तयार गरिने यस्तो डिजाइन सरल र आकर्षक हुन्छ। विभिन्न रंग उपलब्ध नभए पनि सेतो रंगबाट सुन्दर आकृति बनाउन सकिन्छ।

२. अमूर्त रंगोली

घरमा आउने पाहुनाको ध्यान आकर्षित गर्ने डिजाइन बनाउन चाहनुहुन्छ भने अमूर्त रंगोली उपयुक्त हुन सक्छ। विभिन्न चम्किला रंग, फूल, घुमाउरा रेखा तथा कलात्मक आकृतिको संयोजनबाट यस्तो रंगोली तयार गरिन्छ। ठूलो फूल र त्यसको वरिपरि फैलिएका रंगले यसलाई थप आकर्षक बनाउँछन्।

३. देवीदेवताका आकृतिको रंगोली

धार्मिक आस्थालाई प्राथमिकता दिनेहरूले रंगोलीमा देवीदेवताका आकृति बनाउन सक्छन्। तिहारमा भगवान् गणेशको आकृति समावेश गरिएको रंगोली विशेष लोकप्रिय छ। आफ्नो आस्था र रुचिअनुसार अन्य देवीदेवताका चित्र पनि बनाउन सकिन्छ।

४. सजिलो रंगोली

रंगोली बनाउन धेरै समय वा पर्याप्त ठाउँ छैन भने सामान्य डिजाइन रोज्न सकिन्छ। चकको धुलो वा रंगको प्रयोग गरी साना फूल, गोलाकार रेखा तथा अन्य सामान्य आकृति बनाउन सकिन्छ। थोरै ठाउँमा पनि यस्तो रंगोली आकर्षक देखिन्छ।

५. फूलबाट बनेको रंगोली

रंगको धुलो प्रयोग गर्न कठिन लाग्नेहरूका लागि फूलबाट बनाइने रंगोली राम्रो विकल्प हो। सयपत्री, मखमली तथा अन्य रंगीन फूलका पात प्रयोग गरेर विभिन्न डिजाइन तयार गर्न सकिन्छ। फूलको प्राकृतिक रंग र सुगन्धले घर–आँगनलाई थप सुन्दर बनाउँछ।

६. ज्यामितीय रंगोली

रेखा, वृत्त, त्रिभुज र अन्य ज्यामितीय आकारको संयोजनबाट यस्तो रंगोली बनाइन्छ। विभिन्न रंगको सन्तुलित प्रयोगले यसलाई आधुनिक र आकर्षक बनाउँछ। डिजाइनको बीचमा वा वरिपरि दियो राख्दा यसको सौन्दर्य अझ बढ्छ।

७. मोती र पोतेको रंगोली

केही फरक र भव्य शैलीको सजावट गर्न चाहनेहरूले मोती, पोते तथा रंगीन स्टोन प्रयोग गर्न सक्छन्। सुरुमा आफूलाई मन परेको डिजाइन तयार गरी त्यसमा रंग भर्ने र अन्त्यमा मोती तथा स्टोनले सजाउने गर्न सकिन्छ। यस्तो रंगोलीले घरको सजावटलाई विशेष रूप दिन्छ।

८. रंगीन चामलको रंगोली

चामललाई विभिन्न रंगमा भिजाएर वा रंग मिसाएर रंगीन बनाउन सकिन्छ। त्यसपछि रंगीन चामलको प्रयोग गरी विभिन्न आकृति तथा डिजाइन तयार गर्न सकिन्छ। चामललाई शुभ मानिने भएकाले तिहारमा यसको प्रयोग विशेष अर्थपूर्ण मानिन्छ। रंगीन चामलबाट भगवान् गणेशको आकृतिसमेत बनाउन सकिन्छ।

९. बोर्डर रंगोली

घरको आँगन सानो छ वा धेरै ठाउँ उपलब्ध छैन भने बोर्डर रंगोली उपयुक्त हुन्छ। घरको मूलढोकाको वरिपरि वा भुइँमा रंगीन रेखा तथा फूलका आकृति बनाएर सजाउन सकिन्छ। यसमा दियो थप्दा प्रवेशद्वार अझ आकर्षक देखिन्छ।

१०. मयुरको रंगोली

मयुरको सुन्दर प्वाँख र रंगीन स्वरूपका कारण यसको आकृतिमा आधारित रंगोली लोकप्रिय छ। हिन्दू धार्मिक तथा सांस्कृतिक मान्यतामा मयुरलाई शुभताको प्रतीकका रूपमा पनि लिइन्छ। विभिन्न चम्किला रंग र ज्यामितीय आकारको संयोजनबाट मयुरको आकर्षक आकृति बनाउन सकिन्छ।

थोरै सामग्रीबाटै बनाउन सकिन्छ आकर्षक रंगोली

तिहारमा सुन्दर रंगोली बनाउन ठूलो ठाउँ वा महँगा सामग्री आवश्यक पर्दैन। थोरै रंग, केही फूल र सिर्जनात्मक सोचको प्रयोगबाट घरको मूलढोका तथा आँगनलाई उत्सवमय बनाउन सकिन्छ।

परम्परागत संस्कृतिको सम्मान गर्दै आफ्नै रुचिअनुसार रंगोली तयार गर्दा तिहारको खुसी अझ विशेष बन्न सक्छ। दियो र फूलसँगै सजाइएको रंगोलीले घरको सुन्दरता बढाउनुका साथै पर्वको सांस्कृतिक महत्त्वलाई पनि झल्काउँछ।